Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿilün mefāʿīlün faʿ (fāʿ)
Nevʿiyyeti zevciyyeti kim fāṣıldır
Iṭlāḳda taḥṣīṣi ne şey ḳāfildir
Taḥḳīḳ-i ṣıfātı bilir ancak islām
Aldanma ki bunda hepsi kör cāhildir
Günümüz Türkçesiyle
1. Türlülüğü ve çiftliği ayıran kimdir? Mutlak olanda bir özelleştirme (aramak) ne gafilce bir iştir! (Beyit tam açık değildir.)
2. (İlahî) sıfatların gerçeğini ancak İslam bilir; aldanma, bu konuda (ötekilerin) hepsi kör cahildir.
Edebî ve Tarihî Yorum
Allah'ın sıfatlarının bilinmesi gibi soyut bir kelâm meselesi, rubainin konusudur. İlk beyitteki "nev'iyyet" ve "zevciyyet", türlülük ve çiftlik, varlıkların türlere ve çiftlere ayrılmasını anlatan felsefe terimleridir; "ıtlâk" ve "tahsîs", mutlaklık ve özelleştirme, Allah'ın sınırsız varlığı ile ona belirli nitelikler yükleme çabası arasındaki gerilimi anlatır. Tezdeki okuma bu beytin anlamını tam kesinleştirmez; günümüz Türkçesi bu yüzden bir öneri olarak verilmiştir.
Tartışma keskin bir hükümle kapanır: sıfatların hakikatini ancak İslam bilir, başkaları bu konuda "kör câhil"dir. Bu sert yargı, divandaki Hristiyanlık ve felsefe ile ilgili polemik şiirlerinin sesiyle uyumludur. Cûdî kelâm eğitiminden gelen terimleri şiirde rahatça kullanır; ne var ki bu terimler aruz kalıbında kolayca anlaşılmayan, yoğun bir dil kurar.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 111 (şiir no. 127; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
