Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Bir zen ki degil ġonce-dehen, nerm-süḫan
Ne yüzde ne sözde görinür nūr-ı ḥasen
Ḥıżr olsa bile tīz ḳaçar anıñ ḳocası
Cennet daḫi olsa evidir beyt-i ḥazen
Günümüz Türkçesiyle
1. Gonca ağızlı, yumuşak sözlü olmayan bir kadın; ne yüzünde ne sözünde bir güzellik nuru görünür.
2. Hızır bile olsa kocası ondan hemen kaçar; cennet bile olsa evi bir hüzün evidir.
Edebî ve Tarihî Yorum
Kaba, sevgisiz bir eş: evlilik dizisinin en sert dörtlüklerinden birinin konusu budur. İlk beyit kadının güzelliğini ve sözünü birlikte olumsuzlar: ne gonca ağızlıdır ne yumuşak sözlü; ne yüzünde ne sözünde güzelliğin nuru vardır. İkinci beyit bu hâlin sonucunu iki abartılı benzetmeyle söyler: kocası, ölümsüzlüğe ermiş ve her yerde yardıma yetişen Hızır bile olsa ondan kaçar; evi cennet bile olsa, Yakub'un oğlu için ağladığı "beyt-i hazen", hüzün evine döner.
Divan şiirinde kadın genellikle sevgilinin idealleştirilmiş suretiyle görünür; evlilik ve eş ise pek az konu edilir. Cûdî'nin bu dizideki rubaileri, bu bakımdan alışılmadık bir alana girer. Rubailerin şairin kendi hayatıyla ilgisi olup olmadığı bilinmez; metinler bir hiciv ve hikmet geleneği içinde, evliliğin ağırlığını şakayla karışık bir dille anlatır. Rubaideki kadın tasvirinin bugünün okuruna sert gelebileceğini de belirtmek gerekir.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 112 (şiir no. 131; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
