Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Mesmūm u melūl eyledim imrār-ı ḥayāt
Zīrā baña çift olmuş idi mār-ı ḥayāt
Derd ortaġı olmaz da olursa bir derd
Ḥavvā da olur Ādeme bir bār-ı ḥayāt
Günümüz Türkçesiyle
1. Hayatın acısını zehirlenmiş ve melül geçirdim; çünkü hayat yılanı bana eş olmuştu.
2. Dert ortağı olmaz da kendisi bir dert olursa, Havva da Âdem'e hayatın yükü olur.
Edebî ve Tarihî Yorum
Dizinin bu son rubaisi, evlilik temasını yaratılış kıssasına bağlar. İlk beyitte "mâr-ı hayât", hayat yılanı, şairin eşi olmuştur ve bu yüzden hayatın acısı zehirle karışmıştır. Yılan imgesi, cennetten kovuluş hikâyesindeki yılanı da çağrıştırır; Âdem ile Havva'nın düşüşü, rubainin son mısraında açıkça anılır.
Bir eşin ne olması gerektiği ikinci beyitte olumsuz bir yoldan söylenir: eş bir "derd ortağı", acıyı paylaşan olmalıdır. Dert ortağı olmayıp kendisi bir derde dönüşürse, ilk insanın eşi Havva bile Âdem'e hayatın yükü olur. Bu son söz, dizinin sert hicvini evrensel bir hikmete dönüştürür: evliliğin değeri, kişilerin güzelliğinde değil, birbirinin yükünü paylaşmalarındadır. Divanın Havva ile Âdem'i sevginin ilk örneği olarak anan gazeliyle birlikte okunduğunda, aynı kıssanın şairin elinde hem aşkın hem de yükün simgesi olabildiği görülür.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 113 (şiir no. 134; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
