Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl

Bir zen ki degil şūḫ u ẓarīf u şāṭır
Şīrin ü şeker-ḫand u beşūş u ʿāṭır
Yoḳ ḫiffet-i rūḥiyyesi bir ʿiffeti var
Aldıḳ o yüki düşe berā-yı ḫāṭır

Günümüz Türkçesiyle

1. Şakacı, zarif ve becerikli olmayan; tatlı, şeker gülüşlü, güler yüzlü ve güzel kokulu olmayan bir kadın.

2. Ruhunda bir hafiflik yok, ama bir iffeti var; o yükü gönül hatırı için yüklendik.

Edebî ve Tarihî Yorum

Evlilik dizisinin içinde burada daha yumuşak ve daha hüzünlü bir ses duyulur. İlk beyit bir olumsuzlar listesidir: kadın ne şakacı, ne zarif, ne beceriklidir; ne tatlı, ne güler yüzlü, ne de güzel kokuludur. Bu liste, divan şiirinin sevgilide aradığı bütün nitelikleri tek tek sayıp onları reddeder gibidir.

İkinci beyit ise bir istisna ve bir kabulle döner: bu kadının ruhunda hafiflik yoktur, ama bir iffeti vardır. Şair o yükü "berâ-yı hâtır", gönül hatırı için, bir saygı ve vefa borcu olarak yüklenmiştir. Bir önceki rubailerin sert hicvinden sonra bu kapanış, evliliği bir sabır ve hatır meselesi olarak anlatır. Rubailerin şairin kendi aile hayatına dair bir tanıklık taşıyıp taşımadığı belgelerle bilinmediği için, bu dörtlükleri bir hiciv ve hikmet geleneği içinde okumak en güvenli yoldur.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 113 (şiir no. 133; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar