Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Bir zen ki degil şūḫ u ẓarīf ü dil-cū
Ḫoş-ṭabʿ u şeker-ḫand u laṭīf ü ḫoş-gū
Maḥrūm-ı meḥāsin yalıñız ʿiffeti var
Ḳatlanmalı bu çıḳdı naṣībe yā hū
Günümüz Türkçesiyle
1. Şakacı, zarif ve gönül çekici olmayan; hoş tabiatlı, şeker gülüşlü, latif ve tatlı dilli olmayan bir kadın.
2. Güzelliklerden yoksun, yalnız iffeti var; katlanmak gerek, nasibe bu çıktı, yâ hû!
Edebî ve Tarihî Yorum
Evlilik dizisinin önceki bir dörtlüğü burada küçük değişikliklerle yeniden söylenir; ikisi aynı kalıpla açılır: "Bir zen ki degil şûh u zarîf..." Tıpkı aynı gazelin üç yazımının divana birlikte geçmesi gibi, burada da şairin aynı düşünce üzerinde iki kez çalıştığı görülür. Bu yazımda ilk beyit, sevgilide aranan nitelikleri daha uzun bir liste hâlinde sayar: şakacılık, zarafet, gönül çekicilik, hoş tabiat, şeker gibi gülüş, letafet ve tatlı söz.
İkinci beyitteki fark asıl farktır. Önceki rubaide yük "gönül hatırı için" yüklenmişti; burada ise bir kader kabulü vardır: katlanmak gerekir, nasibe bu çıkmıştır. Mısraın sonundaki "yâ hû", dervişlerin zikirde kullandığı bir nidadır ve kabule hafif bir tevekkül, belki de hafif bir alay tonu katar. Müstensihin son mısra için düştüğü "cemîl" notu, mısraın bir başka söyleyişinde "güzel" kelimesinin bulunduğunu gösterir.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 113 (şiir no. 135; yazma vr. 39a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
