Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Dünyā denilen zinde nedir bu ʿiffet
Bir ʿāşıḳa baḥş itmedi ẕevḳ-i vuṣlat
Reftārına baḳdıḳca bir āşüfte ṣanır
Dünyāyı henūz añlamaz ehl-i ġaflet
Günümüz Türkçesiyle
1. Dünya denen bu canlıda bu iffet nedir ki hiçbir âşığa vuslat zevkini bağışlamadı?
2. Gaflet ehli onun yürüyüşüne baktıkça onu hafifmeşrep bir kadın sanır; dünyayı hâlâ anlamaz. (İlk mısraın bir kelimesi tam açık değildir.)
Edebî ve Tarihî Yorum
Dünyayı bin kocalı bir geline ya da hafifmeşrep bir kadına benzetmek divan şiirinde sık görülen bir gelenektir; Cûdî bu benzetmeyi ters yüz eder. Gaflet ehli, dünyanın salınarak yürüyüşüne bakıp onu "âşüfte", kolay elde edilir bir kadın sanır. Oysa dünya hiçbir âşığına vuslat zevki vermemiştir; kimse onu gerçekten elde edememiştir.
İnce buluş bu tersinmededir. Dünyanın "iffeti", kendisini hiç kimseye tam olarak vermemesidir: ona bağlanan herkes sonunda eli boş kalır. Böylece dünyaya duyulan arzunun boşluğu, bir iffet paradoksuyla anlatılır. İlk mısradaki "zinde" kelimesinin tezdeki okunuşu kuşkuludur; bağlam canlı bir varlık ya da bir kadın anlamını düşündürür.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 115 (şiir no. 138; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
