Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Bir sāḥiredir tīri de var tārı da var
Bir sāhiredir nūrı da var nārı da var
Āmīziş-i eżdāde bir āyīne cihān
Ḫayrı şerri var nāfiʿ-i var żārrı da var
Günümüz Türkçesiyle
1. (Dünya) bir büyücüdür; oku da var, kirişi de var; bir büyücüdür; nuru da var, ateşi de var.
2. Cihan zıtların karışımını gösteren bir aynadır; hayrı da var, şerri de; faydalısı da var, zararlısı da var.
Edebî ve Tarihî Yorum
Bir önceki "var" redifli rubainin bahçesinden sonra, bu dörtlük dünyayı bir büyücüye benzetir. Büyücünün oku da yayının kirişi de vardır; nuru da ateşi de. İlk iki mısrada aynı kelimeyle, "bir sâhiredir", başlayan tekrar, büyünün iki yüzlülüğünü ses düzeyinde de duyurur.
Ardından benzetme bir felsefe cümlesine çevrilir: cihan "âmîziş-i ezdâd", zıtların karışımı için bir aynadır. Hayır ile şer, fayda ile zarar dünyada bir aradadır ve biri öteki olmadan bulunmaz. Divanın birçok şiirinde zıtlıkların bir arada bulunuşu ilahî düzenin bir parçası olarak görülür; Reyhân ile Isırgan fablında Allah'ın "kahrım da faydalıdır" demesi de aynı anlayışa dayanır. Bu rubai, o fablın düşüncesini kısa bir hükme dönüştürür.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 115 (şiir no. 139; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
