Özgün Metin
Vezin: Rubai vezni dışında (tezde vezin belirtilmemiştir)
Ne dimekdir bilemem ḥavf u recādan geçmek
Ṣaġ iken mümkin olur mı o memātı içmek
Keşf ile, ẕevḳ ile idrāḳ olunurmuş ol ḥāl
Keşf ile ẕevḳi ʿaceb neyle müyessir seçmek
Günümüz Türkçesiyle
1. Korkudan ve ümitten geçmek ne demektir bilemem; insan sağken o ölümü içmesi mümkün olur mu?
2. O hâl keşif ile, zevk ile idrak olunurmuş; keşif ile zevki acaba ne ile kolayca ayırt etmeli?
Edebî ve Tarihî Yorum
Tasavvufun iki iddiası, vezin dışı bu rubaide şüpheyle karşılanır. İlki "havf u recâdan geçmek", korku ile ümidin ötesine geçmektir; tasavvufta yüksek mertebelerdeki kulun artık ne cehennem korkusu ne cennet ümidiyle hareket ettiği söylenir. İkincisi, "ölmeden önce ölmek" sözüyle bilinen hâldir: sağken o ölümü içmek. Şair bu hâllerin ne demek olduğunu bilmediğini açıkça söyler.
Sorgulanan, ikinci beyitte bu hâllerin bilgisinin kaynağıdır. Sufilere göre bunlar "keşf", ilahî bir açılma ve "zevk", doğrudan tatma yoluyla idrak edilir. Cûdî'nin sorusu bir bilgi kuramı sorusudur: keşfi ve zevki neyle ayırt edip doğrulayacağız? Divanın tasavvufi şiirlerinin yanında yer alan bu rubai, şairin tasavvufa hayranlığın yanında bir kelâm ve mantık hocasının dikkatiyle de baktığını gösterir. Hemen ardından gelen "Bu da" başlıklı rubai bu tartışmayı sürdürür.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 116 (şiir no. 142; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
