Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Ġurbetde teʾehhül ideniñ vay başına
Bī-çāre ġarībiñ ṣu ḳatarlar aşına
Eyler biri medḥ itdigini digeri ẕemm
Beñzer şu teʾehhül işi sil yaz ṭaşına
Günümüz Türkçesiyle
1. Gurbette evlenenin vay başına! Zavallı garibin aşına su katarlar.
2. Biri övdüğünü öteki yerer; şu evlenme işi sil yaz taşına benzer.
Edebî ve Tarihî Yorum
"Mudhike", güldürü başlığını taşıyan bu rubai, divanın şakacı yüzünü gösterir. Konusu gurbette evlenmektir. Kaynaklara göre Cûdî 1886'da Selanik'te, doğduğu Merzifon'dan ve tahsil gördüğü İstanbul'dan uzakta evlenmişti; rubainin bu deneyimle bir ilgisi olup olmadığı bilinmez, ama konu şairin hayatına uzak değildir.
İlk beyit gurbette evlenen garibin hâlini bir deyimle anlatır: "aşına su katarlar." Bu söz, birinin işini bozmak, ondan yararlanmak anlamında kullanılır; garip, yeni katıldığı ailenin ve çevrenin ortasında yalnızdır. İkinci beyit evliliğin bitmeyen tartışmalarını bir okul aletiyle anlatır: biri bir şeyi över, öteki aynı şeyi yerer; evlilik, yazılıp silinen, sonra yeniden yazılan bir taş tahtaya, "sil yaz taşı"na benzer. Bir öğretmenin elinden çıktığı belli olan bu benzetme, rubainin mizahını gündelik ve sevimli bir yere bağlar.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 117 (şiir no. 145; yazma vr. ); giriş s. 3. http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
