Özgün Metin

Vezin: Rubai vezni dışında (tezde vezin belirtilmemiştir)

ʿĀlemi tezyīf idiyorsuñ diyerek ḳāl-i yeḳūl
Olmasa ḳāl-i yeḳūl añlaşılır mı bu nuḳūl
Vehm ile “ẕevḳ” diyu zuġma ḳapılmakdan ise
Şübhesiz ḳavl ile eyler ʿamel aṣḥāb-ı ʿuḳūl

Günümüz Türkçesiyle

1. "Âlemi küçümsüyorsun" diyerek laf u söz ediyorlar; ama laf u söz olmasa bu nakiller anlaşılır mı?

2. Vehimle "zevk" diye bir zanna kapılmaktansa, akıl sahipleri şüphesiz söze dayanarak amel eder.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bir önceki rubaideki tartışma burada bir itiraza verilen cevapla sürer. Keşif ve zevk iddialarını sorguladığı için şair, "âlemi küçümsemekle", büyükleri hafife almakla suçlanmış gibidir. Cevabı, söze ve nakle dayanan bilginin savunmasıdır: "kîl ü kâl", laf u söz diye küçümsenen tartışma olmasa, nakledilen bilgiler nasıl anlaşılacaktır?

Son söz bir tercihtir: vehimle "zevk" adını verdiği bir zanna kapılmaktansa, akıl sahiplerinin "kavl", söz ve delil üzerine amel etmesi gerekir. Burada medresenin akıl ve nakil geleneği, kişisel deneyime dayanan bilgi iddialarının karşısına konur. İki rubai birlikte okunduğunda Cûdî'nin, divanının birçok yerinde tasavvufun dilini kullanmasına karşın, bilginin ölçüsünde kelâmcı bir tavır taşıdığı görülür.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 116 (şiir no. 143; yazma vr. 39b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar