Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Āfāḳda seyyān görinür nūr u ẓalām
Enfüsde niçün ġālib olur ḥāl-i melām
Sī sāl muʿallimlik idüp mektebde
Gördim idemez onda biri fehm-i kelām
Günümüz Türkçesiyle
1. Dış dünyada nur ile karanlık eşit görünür; iç dünyada niçin kınanacak hâl üstün gelir?
2. Otuz yıl mektepte öğretmenlik ettim; gördüm ki içlerinden biri bile sözü anlayamıyor.
Edebî ve Tarihî Yorum
"Sî sâl", otuz yıl: ikinci beyitte Cûdî bu kadar süre mektepte öğretmenlik ettiğini söyler ve dörtlük, divanın şairin kendi hayatına açıkça değinen birkaç yerinden biri olur. Kaynaklar onun Beşiktaş Askerî Rüşdiyesi'nden başlayarak Selanik'te ve İstanbul'da uzun yıllar ders verdiğini anlatır; otuz yıl, bu meslek hayatının bir özeti gibidir ve rubainin bu kariyerin ortalarında ya da sonlarında yazıldığını düşündürür.
Rubainin sonucu ise acıdır: otuz yılın sonunda şair, öğrencilerinden birinin bile sözü gerçekten anlayamadığını görmüştür. İlk beyit bu hayal kırıklığını bir kâinat gözlemine bağlar: dış dünyada aydınlık ile karanlık eşit pay alır, gece ve gündüz birbirini dengeler; ama insanın iç dünyasında neden kınanacak olan, karanlık yan galip gelir? Ali Canip Yöntem'in hatırasında Cûdî'nin derslerinde bilgisi ölçüsünde verimli olmadığı söylenir; bu rubai, aynı ilişkiye öğretmenin tarafından bakan bir sitem gibi okunabilir.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 117 (şiir no. 144; yazma vr. ); giriş s. 3, 6. http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
