Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ(fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Eṭfāl oyun oynar iken incitme
Sen oynadıġıñ günleri nisyān itme
Eṭfāle çü ḳānūn-ı ʿumūmīdir oyun
Ḳānūn-ı ʿumūmīye muḫālif gitme
Günümüz Türkçesiyle
1. Çocuklar oyun oynarken onları incitme; senin oynadığın günleri unutma.
2. Çocuklar için oyun genel bir kanundur; genel kanuna aykırı gitme.
Edebî ve Tarihî Yorum
Divanın en sıcak öğütlerinden biri bu küçük rubaidedir; öğretmen bir şairin çocuklara bakışı da burada görünür. Oynayan çocuğu incitmemek gerekir, çünkü yetişkin de bir zamanlar oynamıştır; bu hatırlatma, sabırsız büyüklere kendi çocukluklarını anımsatır. "Etfâl", çocuklar, ve "nisyân itme", unutma sözleri, rubaiye yumuşak bir uyarı tonu verir.
İkinci beyitte oyun, bir hukuk diliyle tarif edilir: çocuklar için oyun "kânûn-ı umûmî", genel bir kanundur ve genel kanuna aykırı gidilmez. Ciddi bir hukuk teriminin çocuk oyununa uygulanması rubainin hem şakacı hem de ciddi yanıdır; oyunu çocuğun tabiatının bir kanunu olarak görmek, on dokuzuncu yüzyıl sonunda yaygınlaşan yeni terbiye anlayışlarına yakındır. "Âyîne vü Çocuk" ve "Reyhân u Isırgan" gibi manzumelerle birlikte bu rubai, Cûdî'nin çocukla ilgili şiirlerinin sevimli bir halkasıdır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 118 (şiir no. 147; yazma vr. 40a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
