Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ)

Bu bezmiñ o āhengine yāḫūd dem ṭut
Ḥayvān-ṣıfat olma reviş-i ādem ṭut
Yer ṭutmaġı isterseñ eger ʿuḳbāda
ʿUḳbāya sefer eylemeden aḳdem ṭut

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu meclisin o ahengine eşlik et ya da sesini tut; hayvan sıfatlı olma, insanın yolunu tut.

2. Eğer ahirette yer tutmak istersen, ahirete sefer etmeden önce tut.

Edebî ve Tarihî Yorum

Rubainin bütün oyunu "tut" redifindedir: tek bir fiil, farklı anlamlarıyla kullanılır. "Dem tutmak", bir musiki meclisinde sesiyle eşlik etmek ya da susup nefesini tutmak demektir; "reviş tutmak" bir yolu, bir tavrı benimsemek; "yer tutmak" bir yere sahip olmak, yerleşmek; "akdem tutmak" ise önceden davranmak anlamına gelir. Dört mısranın sonunda tekrar eden fiil, her seferinde başka bir anlama döner.

Rubainin öğüdü bu kelime oyununun içine yerleştirilmiştir. Dünya bir meclistir; insan ya onun ahengine uyar ya susar, ama hayvan gibi değil insan gibi davranır. Ahirette yer tutmak isteyen, o yolculuğa çıkmadan önce davranmalıdır: hazırlık bu dünyada yapılır. Basit bir dini öğüt, Türkçenin deyim zenginliğini kullanan bir ses oyunuyla akılda kalır hâle getirilmiştir.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 118 (şiir no. 149; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar