Özgün Metin
Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl
Rezzāḳ-ı kerīmiñ ne dimek maʿnāsı
Bilmez bunı nādānı degil, dānāsı
Ḫalḳ itdi dimek dāneyi, ṭopraġı, ṣuyı
Ḫurşīdi, hevāyı vü ḳuvvā-yı nāsı
Günümüz Türkçesiyle
1. Kerim olan Rezzâk'ın (rızık verenin) anlamı nedir? Bunu cahil şöyle dursun, bilgin bile tam bilmez.
2. (Rızık verdi) demek; taneyi, toprağı, suyu, güneşi, havayı ve insanların güçlerini yarattı demektir.
Edebî ve Tarihî Yorum
Konu, Allah'ın "Rezzâk", rızık veren adının anlamıdır. Rızık, çoğu zaman sofraya gelen ekmek ya da kazanılan para olarak düşünülür; şaire göre ise bu adın anlamını cahil bir yana, bilgin bile tam kavramaz. İkinci mısra iki türlü okunabilir; "cahil değil, bilgini bilmez" söyleyişi, bilginin bile bu anlamı tüketemeyeceğini vurgular.
Rızkın gerçek kapsamı ikinci beyitte bir zincir gibi sıralanır. Rızık vermek, tek bir lokmayı değil, onu mümkün kılan bütün düzeni yaratmaktır: tane, toprak, su, güneş, hava ve onları işleyecek insan gücü. Bir buğday tanesinin ekmeğe dönüşmesi için gereken her şeyin sayıldığı bu liste, divanın kâinat düzenine duyduğu hayranlığın gündelik bir örneğidir. Geçim işinin çetinliğini anlatan rubainin yakınında yer alması da anlamlıdır: insan geçimi için çalışırken, aslında çok daha büyük bir düzenin içinden beslenir.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 119 (şiir no. 151; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
