Özgün Metin

Vezin: Feʿilātün feʿilātün feʿilātün feʿilün

Ḳudsi terk eyleyüp eṣnām-ı püristān mesīḥ
Ṭaşını ṭopraġını öpmeli zenbīliniñ
Ṭaşı ṭopraġı degil öpmeli şerʿ-i pāki
Çünkü ʿulviyyet añındır ne ʿAlī ne Velīniñ

Günümüz Türkçesiyle

1. Kudüs'ü bırakıp putlara tapan Mesih ehli, Zenbilli'nin taşını toprağını öpmeli.

2. Hayır, taşı toprağı değil, temiz şeriatı öpmeli; çünkü yücelik onundur, ne Ali'nin ne de bir velinin.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bu dört mısra, divandaki "İbret-i Mestûre" kıt'asıyla birlikte okunmalıdır. Orada şeyhülislam Zenbilli Ali Efendi'nin takvası övülmüş, Haçlıları kışkırtan bir din adamıyla karşılaştırılmıştı; burada ise Hristiyanların Zenbilli'nin mezar toprağını öpmesi gerektiği söylenir. Bu söz, Zenbilli Ali Efendi'nin Hristiyanlarla ilgili bir tutumuna ya da fetvasına, onların bir iyiliği bu şeyhülislama borçlu olduğuna işaret ediyor gibidir; şiir olayı anlatmaz ve burada da bir kaynakla doğrulanamamıştır.

İkinci beyit kendi önerisini hemen düzeltir. Öpülmesi gereken taş ve toprak değil, temiz şeriattır; çünkü yücelik ona aittir, "ne Ali'nin ne Veli'nin". Bu söyleyişte bir kelime oyunu da sezilir: Zenbilli'nin adı Ali'dir ve "velî" kelimesi hem bir evliyayı hem de bir hamiyi anlatır. Şair, iyiliği bir kişiye değil, onun dayandığı hukuka bağlar. Divanın türbe ve mezar ziyaretini eleştiren rubaileriyle birlikte düşünüldüğünde, taşı ve toprağı öpmek yerine ilkeye saygı gösterilmesi gerektiği fikri tutarlı bir çizgi oluşturur.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 120 (şiir no. 154; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar