Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl

Günden güne maḥv olmada farż u sünnet
ʿAḳl oldı seḳāmetle ḳarīn-i cinnet
Hep şehvet-i ḥissiyyedir aḳṣā-yı mürām
Efsāne gelir ḫalḳa ṣafā-yı cennet

Günümüz Türkçesiyle

1. Farz da sünnet de günden güne yok olmakta; akıl hastalıkla birlikte deliliğe yoldaş oldu.

2. Varılmak istenen en uzak hedef hep duyuların şehvetidir; cennetin safası halka bir masal gibi gelir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Farzlar ve sünnetler günden güne unutulmakta, akıl ise sağlamlığını yitirip deliliğe yoldaş olmaktadır. Divandaki çağ eleştirilerinin bu kısa örneği karamsar bir tablo çizer. "Sekâmet", hastalık ve "cinnet", delilik kelimeleri, şairin çağının zihnî hâline koyduğu teşhislerdir.

Sebep ikinci beyitte gösterilir: insanların ulaşmak istediği en uzak hedef, "aksâ-yı merâm", duyuların şehvetidir; cennetin safası ise halka bir efsane gibi gelmektedir. Maddeci görüşlerin yayıldığı ve dinin bir masala indirgendiği bir zaman tasviri, divanın "Âsâr tabî'î değil ilâhîdir" diyen rubaisiyle ve şarap şairlerine yazılmış taşlamayla aynı endişeyi taşır. Tezde bu rubaiyle yeni bir numara dizisinin başlaması, müstensihin ya da şairin bu bölümü ayrı bir defterden aktardığını düşündürebilir; bu bir tahmindir.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 120 (şiir no. 155; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar