Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ) ve Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlü feʿūl

Küfrüñ ṭışı zīver içi şūr u şerdir
Ferdāsı perīşān olacaḳ mezheredir
Ṣabun köpügünden üfürüp yapdıġımız
Şeffāf balondur ki söner bī-ferdir

Günümüz Türkçesiyle

1. Küfrün dışı süslü, içi kargaşa ve kötülüktür; yarın dağılıp gidecek bir çiçek demetidir.

2. Sabun köpüğünden üfleyip yaptığımız şeffaf bir balondur ki parıltısız söner.

Edebî ve Tarihî Yorum

Küfür, yani inançsızlık, burada güzel görünen ama içi boş bir şeye benzetilir. İlk beyitte dışı süslü, içi kargaşalı bir "mezhere", çiçek demeti ya da çiçeklik vardır ve yarın dağılıp gidecektir. İkinci beyitteki benzetme ise divanın en sevimli ve en modern görüntülerinden biridir: sabun köpüğünden üflenerek yapılan şeffaf bir balon.

Çocukların sabun köpüğüyle oynadığı bu gündelik sahne, geçiciliği anlatmak için divan şiirinin "habâb", su kabarcığı imgesinin yerine konmuştur. Balon renkli ve parlak görünür, ama dokunulduğunda "bî-fer", parıltısız söner. "Balon" kelimesinin kendisi de on dokuzuncu yüzyılda Osmanlı Türkçesine giren yeni bir kelimedir. Cûdî, divanın başka şiirlerinde telgraf, pul, şimendifer ve rasathane gibi yeni kelimeleri kullandığı gibi, burada da gündelik hayatın yeni bir oyuncağını eski bir düşünceyi anlatmak için kullanır.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 120 (şiir no. 156; yazma vr. 40b-41a). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar