Özgün Metin

Vezin: Mefʿūlü mefāʿīlü mefāʿīlün faʿ (fāʿ)

Şübbān ki çocuḳlu[ḳ]dan olurlar bīdār
Ṣān eski muḥīṭ anları eyler bīzār
Eyler kimi nev-beyn olaraḳ meyl-i frenk
Kimi yeñi ẓannıyla ṭarīḳatde ḳarār

Günümüz Türkçesiyle

1. Çocukluktan uyanıp kendine gelen gençler, eski çevrenin kendilerini bıktırdığını sanır.

2. Kimi yenilikçi olarak Frenk'e (Batı'ya) meyleder; kimi de yeni bir şey bulduğu sanısıyla bir tarikatta karar kılar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Gençlik ve yenilik meselesi, divanın en toplumsal gözlemlerinden birini taşıyan küçük bir dizinin konusudur ve dizi bu dörtlükle açılır. "Şübbân", gençler, çocukluktan uyanıp kendine geldiğinde eski çevre, "eski muhît" onlara dar ve bıktırıcı gelir. Bu, kuşaklar arasındaki her çağda görülen bir gerilimdir; ama Cûdî'nin çağında bu gerilim belirli bir biçim almıştı.

Gençler iki ayrı yöne savrulur. Kimi "nev-bîn", yeniyi gören, yenilikçi olarak Frenk'e, yani Batı'ya meyleder; kimi ise "yeni" sandığı bir şey bulduğuna inanarak bir tarikata girer. Şair iki yolu da aynı gözle anar: her ikisi de eski çevreden kaçışın biçimleridir. Otuz yıl öğretmenlik yapmış bir şairin gençler üzerine bu gözlemi, Tanzimat sonrasında hem Batılılaşma hem de tarikatlara yöneliş biçiminde görülen arayışları tek bir cümlede birleştirir.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 121 (şiir no. 157; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar