Özgün Metin
از عقس رخت دیدهء من روشن شد
از روشنئ دیده دلم کلشن شد
آن طفل که بر سینهء مردم نبشست
مژکان بتواضع صف پیرامن شد
Latin harfli okuma (bu sayfada hazırlanmıştır):
Ez ʿaks-ı ruḫet dîde-i men rûşen şod
Ez rûşenî-i dîde dilem gülşen şod
Ân ṭıfl ki ber sîne-i merdüm be-nişest
Müjgân be-tevâżuʿ ṣaf-ı pîrâmen şod
Günümüz Türkçesiyle
1. Yüzünün yansımasından gözüm aydınlandı; gözümün aydınlığından gönlüm gül bahçesi oldu.
2. İnsanın (göz bebeğinin) göğsüne oturan o çocuk için kirpikler tevazuyla çevresinde saf oldu.
Edebî ve Tarihî Yorum
Gözle ilgili bir kelime oyunu, bu Farsça rubainin temelidir. Farsçada "merdüm" hem insan hem de göz bebeği demektir; göz bebeği, gözün ortasında görünen küçük insan suretinden dolayı böyle adlandırılır. Rubainin ikinci beytindeki "tıfl", çocuk, de bu göz bebeğidir: göze yansıyan sevgilinin küçük sureti, gözün "göğsüne" oturmuş bir çocuk gibidir ve kirpikler onun çevresinde saygıyla saf tutar.
İlk beyit bir zincir kurar: sevgilinin yüzü göze yansır, göz aydınlanır; gözün aydınlığı gönle geçer, gönül gül bahçesi olur. Görmenin gönülde açan bir bahçeye dönüşmesi, divanın güzellik ve bakış üzerine şiirlerinin Farsça bir özetidir. Tezde bu rubainin hemen ardından, ilk iki mısraı neredeyse aynı olan ikinci bir Farsça rubai gelir; şairin aynı imge üzerinde iki kez çalıştığı anlaşılır.
Kaynakça
- Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 123 (şiir no. 166; yazma vr. ). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf
Çevrimiçi kaynaklar
