Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Virseler alma saňa bir aḳçeye dünyâyı hep
Köhn olur her dem giyerseň aṭlas-ı dîbâyı hep

Günümüz Türkçesiyle

1. Sana dünyanın tamamını bir akçeye verseler alma; atlas ve dibayı (en değerli ipekli kumaşları) her zaman giyersen eskir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "hep", kafiye "dünyâyı / dîbâyı" kelimelerindeki "-âyı" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, dünyanın değersizliğini anlatan zühdî bir öğüttür. İlk mısra keskin bir mübalağa yapar: dünyanın tamamı bir akçeye, yani en küçük gümüş paraya verilse bile alınmamalıdır. İkinci mısra bunu gündelik bir tecrübeyle destekler: en değerli kumaşlar olan atlas ve dîbâ bile her gün giyilirse eskir. Dünya nimetlerinin geçiciliği bu somut örnekle anlatılır. Nazîf'in cönkteki aruzlu şiirlerinin hepsi gazeldir ve ilk beyitlerinden anlaşıldığı kadarıyla çoğu bu türden dinî-ahlakî öğütler taşır. "Hep" redifi her beytin sonunda bir genelleme yapar.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Nazîf" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Nazîf'in bir hece, dokuz aruz olmak üzere on şiiri vardır; aruzlu şiirlerin hepsi gazeldir ve çoğu dinî-ahlakî öğüt taşır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Nazîf sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 66. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar