Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Dâr-ı miḥnetde ferâḥ-yâb olması aġreb ‘acîb
Fısḳ ile firdevse nâ’il olması aġreb ‘acîb

Günümüz Türkçesiyle

1. Sıkıntı yurdunda (dünyada) ferahlık bulması en garip, en acayip şeydir; günahla cennete ermesi en garip, en acayip şeydir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "olması ağreb acîb", kafiye "ferah-yâb / nâ'il" kelimelerinde zayıftır. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit iki imkânsızlığı yan yana koyar. Birincisi dünyanın "dâr-ı mihnet", sıkıntı yurdu olarak görülmesidir; bu yurtta ferahlık bulmak beklenmez. İkincisi "fısk", yani günah ve ahlaksızlıkla "firdevs"e, cennete ermektir. Şair ikisini de "ağreb" (en garip) ve "acîb" (şaşılacak) diye nitelendirir. Beytin öznesi belirtilmemiştir: "olması" kelimesi genel bir insanı ya da muhatabı düşündürür. Böylece beyit, dünyaya bağlanıp günah işleyen kişinin hem dünyada, hem ahirette rahat bulmayı beklemesinin boşuna olduğunu söyleyen bir öğüt olur.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Nazîf" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Nazîf'in bir hece, dokuz aruz olmak üzere on şiiri vardır; aruzlu şiirlerin hepsi gazeldir ve çoğu dinî-ahlakî öğüt taşır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Nazîf sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 67. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar