Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

İflaḥ olmam ben bu dertden ölürüm
Derdime bir çare bul ḳara gözlüm
Ḳorḳarım ki ġurbet elde ḳalırım
Yine görünmedi yol ḳara gözlüm

Günümüz Türkçesiyle

1. Ben bu dertten iflah olmam, ölürüm; derdime bir çare bul, kara gözlüm. Korkarım ki gurbet elde kalırım; yol yine görünmedi, kara gözlüm.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "ölürüm / ḳalırım" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "bul / yol" ile kafiyelenir; "ḳara gözlüm" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, aşk derdi ile gurbet derdini bir araya getirir. İlk iki dize sevgiliye yönelik bir yakarıştır: âşık bu dertten kurtulamayacağını, öleceğini söyler ve "kara gözlü" sevgiliden çare ister. İkinci yarıda gurbet duygusu ağır basar: âşık yabancı bir yerde kalmaktan korkar ve dönüş yolunun görünmediğini söyler. "Yol görünmek" halk dilinde hem yolculuğa çıkmayı, hem de bir çıkış yolu bulmayı anlatır; dize iki anlamı birlikte taşır. Dörtlüğün sade dili, kalıplaşmış "kara gözlüm" hitabı ve gurbet teması onu halk türkülerine çok yaklaştırır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Nazîf" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Nazîf'in bir hece, dokuz aruz olmak üzere on şiiri vardır; aruzlu şiirlerin hepsi gazeldir ve çoğu dinî-ahlakî öğüt taşır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Nazîf sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 3. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar