"Aramızı garlı dağlar alupdur": koşmanın fişe geçen tek dizesi iki kişi arasındaki uzaklığı karlı dağlarla anlatır. Başlık şiiri Nûrî adlı bir şaire bağlar. Okuyan, Amasyalı Osman Çevikçe'dir; fişteki doğum yılı rumî 1292, yani 1876-1877'dir, mesleği "hoca" diye yazılmıştır ve 6 Temmuz 1943'te konservatuvar heyetine okuduğunda altmışlı yaşlarının sonundaydı. Koşma, o gün plağa geçen ilk parçasıdır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değil
  • Kaynak kişi: Osman Çevikçe (saz; doğum rumî 1292, yani 1876-1877; hoca; Amasya merkez; sazı Erbaalı Âşık Bedrî'den öğrenmiş)
  • Derleme yeri ve tarihi: Amasya, 6 Temmuz 1943 (yer katalogda köşeli ayraç içinde)
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Tür: koşma (deyiş)
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: söz başlığa göre Nûrî'nin; ezgi anonim olarak kayıtlı
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1113/A-1
  • Kaynak yayın ve bağlantı: Kaya kataloğu, sıra 3620; tezin tam metni. TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Aramızı garlı dağlar alupdur

Bugünkü Türkçeyle: "Aramıza karlı dağlar girmiştir." "Garlı" karlı kelimesinin, "alupdur" ise "almıştır"ın fişe söylendiği gibi geçmiş biçimidir. Şiirin geri kalanı katalogda yer almaz, başka bir yayında da bulunamadı. Başlıktaki "Nuriden" şairin adını bildirir; Kaya'nın açıklamasına göre böyle bir ad ya derleyicilerce fişin başlık kısmına yazılmış ya da sözlerdeki mahlastan çıkarılarak Kaya tarafından eklenmiştir. Ancak bu Nûrî'nin kim olduğu, hangi yüzyılda yaşadığı fişten öğrenilemez; şairin kimliği belirsiz olduğundan burada yalnız fişteki ilk dize verilmiştir.

Hikâyesi

Koşmanın nasıl yakıldığı bilinmiyor; buna karşılık okuyucunun usta çizgisi fişte açıkça yazılıdır: Çevikçe saz çalmayı Erbaalı Âşık Bedrî'den öğrenmiştir, Bedrî de Erzurumlu Emrah'ın çıraklarından biri olarak anılır. Aynı oturumda Çevikçe, başlığında Emrah'ın adı geçen bir "Kalenderi" de okumuştur ("Sofi meclise hele diñle bu sazı"). Ustasının ustası Emrah'a bağlanan bu kalenderinin onun dağarında bulunması bu çizgiyle uyumludur; Nûrî koşmasının Çevikçe'ye hangi yoldan ulaştığını ise katalog söylemez.

Müzikal Özellikleri

Çevikçe kayıtta sazını kullanmıştır; makam ve usul ise bilinmiyor. 1113 numaralı plağın A yüzü bu koşmayla açılır, ardından Çevikçe'nin "Garip Makamı" gelir. Üçüncü sırada Merzifonlu iki çalgıcının, zurnacı Keleş'le davulcu Duran'ın iki gün sonra çalınmış görünen "Çerkes Halayı" vardır; B yüzü ise yine Çevikçe'nin "Kalenderi"siyle başlar. Kaya'nın genel bir notu, plaklarda artan yerin sonradan kısa kayıtlarla kullanıldığını söyler; bu plaktaki sıranın nasıl oluştuğunu ise ayrıca açıklamaz.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Koşma, Çevikçe'nin 1943 plağı dışında hiçbir kayıtta görünmez. Ne bu koşma ne de Çevikçe'nin öbür iki kaydı TRT repertuvarının Amasya bölümüne girmiştir; sitede bu okuyucunun kaydettirdiği parçalara bağlanabilecek yayımlanmış bir sayfa henüz yoktur. Amasya'nın âşık geleneğiyle iç içe ezgileri, Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında öbür türkü ve uzun havalarla birlikte anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar