Neredeyse aynı dize 1943 yazında iki ayrı yerde, bir gün arayla kayda geçmiştir. 8 Temmuz'da Merzifon'da Musa Aslan "Garşıda gördüm seni" diye başlayan bir "Yolma Havası (Kavrama)" okumuş, ertesi gün Gümüşhacıköy'de Kazım Aygül "Çarşuda gördüm seni" diye açılan bu türküyü "Parçalı" adıyla plağa vermiştir. İki kaydın aynı türkünün iki söyleyişi mi, yoksa yalnızca aynı yerden açılan iki ayrı türkü mü olduğu fişlerden anlaşılmaz. Parçalı'nın sözleri de notası da yayımlanmamış, türkü TRT repertuvarına hiç girmemiştir.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Kaynak kişi: Kazım Aygül; rençber, fişteki doğum yılı rumî 1318, Gümüşhacıköy'e bağlı Halas köyünden; çalgı hanesinde köşeli ayraçla "saz"
  • Derleme yeri ve tarihi: Gümüşhacıköy (katalogda köşeli ayraç içinde), 9 Temmuz 1943
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), sıra 3709
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1134/B-3
  • Tür: türkü
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Kataloğa geçen ilk dize:

Çarşuda gördüm seni

Dize, sevgiliyi çarşıda görmekle başlar; "çarşu", çarşının eski ve yöresel söylenişidir. Merzifon kaydındaki "garşı" ise aynı kelimenin, ön sesteki ç'nin g'ye döndüğü bir ağız biçimidir; Sarısözen ve arkadaşları sözleri fişe yazarken ağız özelliklerini korumaya özen gösterdikleri için iki yazım farkı da kayıtta kalmıştır. İkinci dize kataloğa aktarılmamıştır. Türkünün bütünü bugün yalnız Aygül'ün sesinde, 1134 numaralı plağın B yüzündedir ve basılı bir metni yoktur; plağa ait fiş bilgileri ise TRT arşivindeki kopyalardan okunabilmiştir.

Hikâyesi

"Parçalı" adının neyi anlattığı fişte açıklanmaz; bir kişiye, bir oyuna ya da türkünün yapısına işaret edip etmediği belli değildir. Türkünün nasıl yakıldığı da hiçbir yayında anlatılmaz. Adın, Amasya'da derlenip TRT repertuvarına giren oyun havası Paçalı'yla bir harf farkıyla benzeşmesi rastlantıdan öteye götürülemez; Paçalı'nın 1943 fişinde bir söz dizesi yoktur, Parçalı'nınkinde ise vardır.

Müzikal Özellikleri

Aygül'ün çalgı hanesinde köşeli ayraçla "saz" yazılıdır ve Kaya bu sütuna derleme sırasında elde tutulan çalgıyı geçirdiği için âşığın kayıtlarında saz çaldığı anlaşılır; Parçalı'da sazın çalınıp çalınmadığı ayrıca belirtilmez, ezginin dizisi ve usulü de fişe geçmemiştir. Merzifon'daki "Yolma Havası (Kavrama)" ile ezgisel bir karşılaştırma da ancak iki plak yan yana dinlendiğinde yapılabilir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Aygül, 9 Temmuz'da Gümüşhacıköy'de heyete sekiz kayıt vermiştir. 1134 numaralı plağın B yüzünde Parçalı, onun "Mersiye"si ile "Meyrem Oyunu"ndan sonra gelir; Meyrem Oyunu, repertuvarda Meryem Suya Gidiyor başlığını taşır. Aynı oturumdan Güzelleme (Kul Hüseyin'den), Elinde Bıçak Yarim ve Ben de Şu Dünyaya da ayrı sayfalarda anlatılır. Aygül'ün kaynak kişi olarak anıldığı bir türkü daha repertuvardadır: Yazı Yazdım Sokuya. Parçalı'yı ise yalnız Aygül'ün 1943'teki sesinden tanıyoruz. İlçenin türkülerini Amasya'nın geri kalan ezgileriyle bir arada gösteren yazı Yeşilırmak'ın Ezgisi başlığını taşır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar