Bu kaydın bir adı yoktur, yalnızca türünü bildiren bir etiketi vardır: fişe "Oyun Havası" diye yazılmıştır. Kaya'nın 1937-1952 arasındaki konservatuvar derlemelerini kapsayan kayıt listesinde, başka hiçbir nitelemesi olmadan bu iki kelimeyle anılan yirmi kadar parça bulunur; Elazığ'dan 1937'de alınan ilk örnekten Hakkâri'de 1952'de alınana kadar uzanan bu dizide Amasya'dan gelen tek kayıt, Osman Atmaca'nın Gümüşhacıköy'de, 9 Temmuz 1943 günü çaldığı havadır. TRT repertuvarı bu havayı içine almamış, notası da bir yayına girmemiştir.

Künye

  • Repertuvar no: yok
  • Derleme yeri ve tarihi: Gümüşhacıköy (fişte açıkça yazılı), 9 Temmuz 1943
  • Çalan: Osman Atmaca; rençber, fişteki doğum yılı rumî 1329, Gümüşhacıköy'ün Saraycık bucağına bağlı Derbentopruğu köyünden; kayıtta kullandığı çalgı kaval
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve kayıt teknisyeni Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu, İTÜ, 2014; kayıt listesi sıra 3721
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1136/B-3 (arşiv Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'ndadır)
  • Tür: oyun havası, sözsüz
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT'de karşılığı yoktur; Kaya'nın tezi

Sözleri

Kataloğun ilk dize sütunu bu kayıtta boş kalır, çünkü kavalın çaldığı havanın sözü yoktur. Hangi oyuna eşlik ettiğini söyleyebilecek tek tanık sesin kendisidir: 1136 numaralı plağın B yüzünde üçüncü sırada duran kayıt. Basılmış bir notası bilinmiyor.

Hikâyesi

Oyunun adı fişe geçmediği için Gümüşhacıköy'de hangi düğünde, kaç kişiyle, hangi figürlerle oynandığını söyleyecek bir dayanak yok; yöreden basılı bir rivayet de bu boşluğu doldurmuyor. Adsız kayıt yalnız Gümüşhacıköy'e özgü de değildir: İskilip'te 1939'da, Muş'ta 1944'te, Edirne'de 1947'de, Doğubayazıt'ta 1950'de alınan oyun havaları da fişlere aynı genel başlıkla geçmiştir.

Müzikal Özellikleri

Ezgi kavalla çalınmıştır. Kataloğun çalgılar ekinde Atmaca'nın kavalının boyu, iç ve dış genişliği verilmiş, yapısı da elle çizilmiş bir taslakla gösterilmiştir. Taslakta kavalın bir ucuna iki kez "etek delik" notu düşülmüş, öbür yarısına "arka perde" yazılmıştır; deliklerin arasına 9 ve 10 gibi sayılar, altına da "mm" kısaltması konmuştur. Çizim bu sayıların delikler arasındaki uzaklığı mı gösterdiğini açıkça yazmaz. Oyun havasının dizisi ve usulü fişe geçirilmemiştir; ezginin bu kavalın hangi perdelerinde dolaştığını ancak plak gösterebilir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Atmaca'nın altı kaydı plağa şu sırayla alınmıştır: Davarı Suya İndirme, Bozuh, "Yavré", Gelin Ağlatma, bu oyun havası ve Gırnata Havası. Plağın B yüzündeki dört kaydın üçüncüsü bu oyun havasıdır. Sıra bundan sonra 1137 numaralı plakta Atmaca'nın köylüsü Nuri Uysal'a geçer; Uysal'ın okuduğu Bülbül türküsü de ayrı bir sayfada anlatılmıştır. Bu havayı Atmaca'dan sonra Gümüşhacıköy'de çalan biri, eldeki kaynaklarda anılmaz. İlçeden derlenen öbür havalarla birlikte ilin ezgilerine genel bir bakış Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar