Klarnet, iki keman ve tef: "Hanköy Havası"nı 7 Temmuz 1943'te plağa çalan dörtlü, Merzifon'un Sarı köyünden üç çalgıcı ile Hırka köyünden bir tefçiden oluşuyordu. Konservatuvar heyetinin Merzifon'daki ilk gününde alınan sözsüz hava, fişe "Hanköy Havası (Düz Hava)" diye yazılmış ve 1118 numaralı plağın B yüzünü açmıştır. Havanın notası hiçbir çalışmada yer almamış, TRT repertuvarı da onu dışarıda bırakmıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok
  • Çalanlar: Tahsin Olgun (klarnet, rumî 1326), Rasim Olgun (keman, çiftçi, rumî 1324), Turabi Tanrısever (keman, rumî 1329), üçü de Merzifon'a bağlı Sarı köyden; Muharrem Coşkun (tef, rumî 1329), Merzifon'a bağlı Hırka köyünden
  • Derleme yeri: Merzifon (katalogda köşeli parantez içinde, Kaya'nın tamamlaması)
  • Derleme tarihi: 7 Temmuz 1943
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti; Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve Rıza Yetişen
  • Tür: sözsüz oyun havası ("düz hava")
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Müzik: anonim
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1118/B-1; Kaya kataloğunda sıra 3645
  • Kaynak bağlantısı: Kaya'nın tezi; TRT kaydı yoktur

Sözleri

Sözü olmayan bu çalgı havasının fişine başlıktan başka bir şey düşülmemiştir. Dörtlünün çalışı, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Folklor Arşivi'yle birlikte Hacettepe Üniversitesi'ne devredilmiş plağın üzerindedir.

Hikâyesi

Hanköy, bugün de Merzifon'un köyleri arasında geçen bir addır. Havanın adının bu köyden mi geldiği, köyün düğünlerinde mi çalındığı, yoksa başka bir Hanköy'ü mü andığı fişte yazmaz ve bunu anlatan yayımlanmış bir kayıt yoktur.

Parantezdeki "Düz Hava" nitelemesi konservatuvar arşivinde başka yerlerde de karşımıza çıkar. 1938'de Tavşanlı'da yalnızca "Düz Hava" diye bir parça kaydedilmiştir; 1948'de Mudurnu'da ise biri "Düz Hava (Oyun)", öbürü "Düz Hava (Ortaköy Havası)" diye iki kayıt vardır. Mudurnu'daki ikinci başlık Merzifon'unkinin tersine kurulmuş gibidir: orada düz havanın bir köy adıyla anıldığı görülür, burada köy adını taşıyan havanın bir düz hava olduğu belirtilir. Terimin bu kayıtlarda tam olarak neyi anlattığını katalog açıklamaz.

Müzikal Özellikleri

Elde olan, çalgı kadrosudur; ezgiye dair bir çözümleme yayımlanmamıştır. İcracı listesine kayıtta fiilen çalınan çalgılar girdiğine göre hava, bir klarnet, iki keman ve bir tefle çalınmıştır. Heyet Merzifon'da davul ve zurnayla çalınan havalar da kaydetmiştir; Hanköy Havası ise kemanlı, klarnetli bir köy topluluğundan gelir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Dörtlü aynı gün dört hava daha çalmıştır: "Paçalı", "Bağlar Havası", "Topal Kız Havası" ve "Topal Havası"; bunlar gibi Hanköy Havası da yalnız bu oturumdan bilinir. Ardından Hamdullah Yılmaz'ın okuduğu "Sarı Kız" kaydedilmiş, Sarı köylü üç çalgıcı bu kayıtta da yer almıştır; türkü TRT repertuvarına Çıktım Kavak Dalına adıyla girmiştir. Kemancı Rasim Olgun'un kaynak kişi olarak anıldığı iki türkü de repertuvardadır: Gidersen Göndereyim ve Pınarın Başına Taş Ben Olayım. Plağın A yüzüne ertesi gün Âşık Aşir Kirpiksiz'in "Geyik Avı" deyişi alınmıştır. Merzifon'dan Gümüşhacıköy'e Amasya ezgilerinin geniş çerçevesi: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar