Askere giden bir gencin sevdiğine veda ettiği "Pencerede Perde Ben", TRT repertuvarındaki Amasya türküleri arasında mahur dizisinde notaya alınmış tek eserdir. Yedi heceli dörtlüklerle kurulan sözler, her dörtlüğün üçüncü dizesinin sonuna eklenen "Baygın Hamide'm" seslenişiyle sevgilinin adını da verir. Türkü 18 numarayla repertuvardadır ve konusu aşk ve sevda olarak kayıtlıdır. Yöre türkülerinin makam, söz ve icra özelliklerini birlikte ele alan genel yazımızda da adı örnekler arasında geçer.

Künye

  • TRT THM repertuvar no: 18 (kırık hava)
  • Yöre: Amasya
  • Kaynak kişi: Yöre Ekibi
  • Derleyen: TRT İstanbul Radyosu THM Müdürlüğü
  • Notaya alan: Nida Tüfekçi
  • Derleme tarihi: bilinmiyor
  • Makam: Mahur; karar ve bitiş sesi sol
  • Usul: 2/4+3/4 (Demircioğlu yalnız 2/4 verir)
  • Ses alanı: pes sol ile tiz la arası, 9 ses
  • Söz-müzik: anonim
  • Repertuvar künyesi (resmî bir TRT adresi bulunmadığı için Repertükül'den): https://www.repertukul.com/PENCEREDE-PERDE-BEN-18
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı ses kaydı: http://webtvpanel.kultur.gov.tr/WebTV_Contents/Publish/21092017143508/09ipenceredeiperde.mp3
  • Türkü Yurdu: https://www.turkuyurdu.com/pencerede-perde-ben-2697.html

Sözleri

Pencerede perde ben
Yeni düştüm derde ben
Yardan evvel ölürsem (Baygın Hamide'm)
Nasıl yatam yerde ben
Haydi de telleniver
Birazıcık eyleniver
Asker oldum gidiyom (Baygın Hamide'm)
Kaderine sayıver
Evleri görünüyor
Gönüldür yeriniyor
Çekilecek dert değil (Baygın Hamide'm)
Mevlam sabır veriyor
Küp içinde ireçel
İyi gün gelir geçer
Kötüye meyil verme (Baygın Hamide'm)
Ah ile ömrün geçer

"Haydi de telleniver" ile başlayan dörtlük bağlantıdır; notada "Evleri görünüyor" dörtlüğünden sonra yeniden söylenir, Türkü Yurdu metninde son dörtlüğün ardından da tekrarlanır. Günümüz Türkçesiyle: Penceredeki perde gibiyim, yeni sevdaya düştüm; yardan önce ölürsem toprakta nasıl yatarım. Haydi süslen biraz, biraz oyalan; asker oldum gidiyorum, bunu kaderine say. Onun evleri görünüyor, gönül yanıp yakınıyor; çekilecek dert değil ama Mevlam sabır veriyor. Küpte reçel durur, iyi gün de gelip geçer; kötüye gönül verme, yoksa ömrün ahla geçer.

Repertuvar notasının sözlükçesi "derde düşmek" deyimini âşık olmak, kara sevdaya tutulmak; "yerinmek"i hem acınmak, teessüf etmek hem de pişman olmak; "meyil vermek"i sevmek, gönül vermek; "ah"ı da ilenç, beddua diye açıklar. "Tellenmek" gelin teli takar gibi süslenmeyi, "eylenmek" ise biraz durup oyalanmayı anlatır; bu iki açıklama sözlükçede yoktur ve yöre ağzının bilinen anlamlarına dayanır. Son dörtlüğün ilk dizesi ("Küp içinde ireçel"), manilerde sık görülen bir kuruluşla anlamdan çok kafiye kurmak için oradadır; asıl söz sonraki üç dizededir.

Hikâyesi

Sözlerde bir ayrılık anı canlanır: konuşan genç askere gitmektedir ve sevgilisinden ayrılırken onu sabra çağırır. Türkünün kim için, hangi olay üzerine yakıldığını anlatan basılı bir kaynağa ise rastlanmadı. Hamide adlı birinin gerçekten yaşayıp yaşamadığı bilinmez; "baygın" sıfatı burada büyük olasılıkla baygın bakışlı, süzgün gözlü anlamında kullanılmıştır, ama bu da kaynakta açıklanmaz.

Müzikal Özellikleri

Ezgiyi Amasya repertuvarı içinde ayıran şey dizisidir. Demircioğlu'nun 48 türkülük sayımında mahur yalnız bir eserde görülür ve o eser budur. Hüseyni, uşşak ve karcığar türkülerinin la'da karar kıldığı bir repertuvarda bu türkünün karar sesi sol'dür; ses alanı pesteki sol'den tizdeki la'ya kadar dokuz sese yayılır.

Usul konusunda kaynaklar ayrılır. Repertükül notanın usulünü 2/4+3/4 olarak verir, yani ezgi ikili ve üçlü ölçülerin art arda gelmesiyle ilerler; Demircioğlu ise yalnız 2/4 yazar. Bu fark, Demircioğlu'nun tablolarında birleşik usullerden yalnız ana ölçüyü almasından kaynaklanıyor olabilir. Haluk Yücel de 2018'de yayımladığı Amasya türküleri incelemesinde bu esere yer verir.

Derlemeler ve Varyantlar

Türkü Yurdu'ndaki metin repertuvar sözleriyle aynı dört dörtlüğü verir; bağlantıyı "Haydi de haydi telleniver" diye genişletir. Aynı sayfada Cahit Öztelli'nin Evlerinin Önü adlı derlemesinden (s. 216) aktarılan bir varyant da yer alır. Bu varyant yalnız ilk iki dizede Amasya metniyle buluşur, sonra başka bir yöne gider:

Pencerede perde bende
Yeni düştüm derde ben de
Bu sevda nasıl sevda
Duramıyom evlerde

Öztelli varyantında askerlik teması yoktur; yerine "Pencerenin altında a beyim / Zerdali dalı mısın" diye başlayan bir bağlantı ve kitap okuyan, perçemine misk süren bir sevgili tasviri gelir. Bu metnin hangi yöreden derlendiği aktarımda belirtilmemiştir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

İcracı olarak Repertükül künyesine Gülşen Kutlu'nun adı yazılmıştır. İl müdürlüğünün yöre türküleri arasında yayımladığı ses dosyalarından biri de "Pencerede Perde" adını taşır, fakat okuyan kişi anılmaz. Türkünün yer aldığı bir plak ya da albümü gösteren belge çıkmadı.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Kitaplar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar