Râmî Ramazân Efendi'nin bilinen hayatı baştan sona tek bir köyde, Amasya'nın kuzeyindeki Hakala'da geçmiştir. Bugün Suluova'nın Yolpınar köyü olan bu yerde doğup büyümüş, imamlık ve müderrislik yaptıktan sonra babasından kalan Seyyid Yahyâ Zaviyesi'nin hem şeyhi hem vakıf yöneticisi olmuştur. Zaviye, Rufâî tarikatının Anadolu'daki eski merkezlerinden biriydi. Ölüm tarihi ancak yaklaşık olarak bilinir: 1235 (1819-20) yılından sonra. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar onu iki kelimeyle tanımlar, "âlim, şâir"; şiirlerinden ise bir örnek bugüne gelmemiştir.

Hüsameddin'in Verdiği Bilgi

Onuncu ciltteki "Râmî Ramazân Efendi-Şeyhzâde es-Seyyid" maddesi, yazarın Râmî Hüseyin Paşa'nın soyunu verdikten sonra boş bıraktığı bir sayfanın hemen ardından gelir:

Amasya kurbunda Hakala köyünde kâ'in Seyyid Yahyâ zâviyesi şeyhi ve vakfı mütevellîsi es-Seyyid eş-Şeyh Mustafa Efendi'nin oğludur. Ulemâdan tahsîl-i ulûm edib 1207'de Hakala'da Kâsım Bey mescidi imâmı ve 1218'de orada Mehmed Bey Medresesi müderrisi, ba'dehû Seyyid Yahyâ zâviyesi şeyhi ve mütevellîsi olup 1235 sâlinden sonra vefât etdi. Âlim, şâir idi.

Günümüz Türkçesiyle: Amasya yakınlarındaki Hakala köyünde bulunan Seyyid Yahyâ Zaviyesi'nin şeyhi ve vakfının yöneticisi Seyyid Şeyh Mustafa Efendi'nin oğludur. İlimleri âlimlerden okudu; 1207'de Hakala'da Kâsım Bey Mescidi'nin imamı, 1218'de orada Mehmed Bey Medresesi'nin müderrisi, daha sonra da Seyyid Yahyâ Zaviyesi'nin şeyhi ve mütevellisi oldu. 1235 yılından sonra öldü. Âlim ve şairdi.

Hakala'da Bir Ömür

Maddede adı geçen her yer aynı köydedir. Hakala, Hüsameddin'in birinci ciltte anlattığına göre bir zamanlar "gâyet ma'mûr bir kasaba" idi ve nahiyenin merkeziydi. Rufâî seyyidlerinden Necmeddîn Yahyâ er-Rufâî, köydeki büyük zaviyeyi 764'te (1362-63) kurmuş, vakıflarını 771'de düzenlemişti; türbesi Hüsameddin'in zamanında da halkın ziyaret yeriydi. Ramazân Efendi'nin babası Seyyid Şeyh Mustafa Efendi bu zaviyenin şeyhi ve mütevellisidir. Babanın da "es-Seyyid" unvanını taşıması, ailenin zaviyeyi kuran Rufâî seyyidlerinin soyundan geldiğini düşündürür; bu bağ maddede açıkça kurulmaz.

Ramazân Efendi'nin görev basamakları köyün kendi kurumlarıdır. 1207'de (1792-93) Kâsım Bey Mescidi'ne imam olmuş, 1218'de (1803-04) aynı köydeki medreseye müderris olarak atanmıştır. Babasının ölümünden sonra, tarihi verilmemekle birlikte, zaviyenin şeyhliği ve vakfın yönetimi ona geçmiştir. Kaynak burada bir soru bırakır: Hakala'nın bilinen medresesi, Âbâdoğulları ailesinden Kâsım Bey'in 867'de (1462-63) yaptırdığı Kasım Bey Medresesi'dir. Ramazân Efendi'nin maddesinde ise mescit Kâsım Bey'e, medrese bir Mehmed Bey'e bağlanır. Aynı aileden Hacı Mehmed Bey'in kızı Ayşe Hâtun'un köyde bir cami yaptırdığı da bilinir. İki yapının adları yer değiştirmiş olabilir; belki de köyde Mehmed Bey adını taşıyan ikinci bir medrese vardı. Hangisinin doğru olduğu kitaptan çıkarılamıyor.

Kaynakların Durumu

Ramazân Efendi'yi yalnız Hüsameddin'in bu kısa kaydından tanıyoruz. Doğum yılı, hocalarının adları ve kesin ölüm tarihi yoktur; "1235 sâlinden sonra" ifadesi, yazarın elindeki son belgenin bu yıla ait olduğunu düşündürür. Râmî'yi mahlas saymak için de, adının bir parçası saymak için de elde bir dayanak yoktur. Kitapta onu hemen önceleyen Râmî Hüseyin Paşa, Amasya'nın Emîr Hacıoğulları ailesindendir ve Ramazân Efendi ile bir bağı kurulmaz.

Şiiri

Ramazân Efendi'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Zikir meclislerinde okunacak ilahiler, bir Rufâî zaviyesinin şeyhinden beklenecek türden metinlerdir; yine de ona ait böyle bir ilahi kayıtlarda görünmez. Hüsameddin "şâir" sıfatını vermekle kalmış, bir manzume aktarmamış, şiirlerinin bir mecmuada ya da cönkte durduğunu da yazmamıştır.

Kronoloji

1207 (1792-93): Hakala'da Kâsım Bey Mescidi'nin imamı olur.

1218 (1803-04): Hakala'daki medreseye müderris olur.

1235 (1819-20) sonrası: Seyyid Yahyâ Zaviyesi şeyhi ve mütevellisi iken ölür.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar