Özgün Metin

Vezin: Fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilün (vezin tespiti bizimdir)

İncelüp ḳaşuñ ḫayâliyle hilâl oldum yine
Yâduña nâgeh düşem diyü ḫayâl oldum yine

Günümüz Türkçesiyle

1. Kaşının hayaliyle inceldim, yine hilal oldum; belki ansızın aklına düşerim diye yine hayal (hayalet gibi bir gölge) oldum.

Edebî ve Tarihî Yorum

Âşığın zayıflığı bu matlada iki ayrı yoldan anlatılır. İlk mısrada kaş hilale benzer; kaşı düşünen âşık da onun gibi incelip hilal olmuştur. İkinci mısradaki "hayâl" kelimesi iki anlamlıdır: hem zihinde beliren suret, hem de zayıflıktan gölgeye dönmüş beden. Âşık, sevgilinin aklına bir hayal olarak düşebilmek için kendisi hayal olmuştur. Redif "oldum yine", kafiye "hilâl" ile "ḫayâl"dir; iki kelime ses bakımından olduğu kadar anlamca da birbirine bağlanır. Kaş, hilal, incelme ve hayal, iki mısraa sığdırılmış bir tenasüp halkası oluşturur.

Hüsameddin'in metni ilk mısrada "hilâl" yerine "helâk" okur. Bu okuyuşta âşık kaşın hayaliyle ölmüş olur; kafiye yine tutar, ama kaş ile hilal arasındaki bağ kopar ve "incelüp" sözü boşta kalır. Latîfî'nin metni bu yüzden daha tutarlıdır ve burada esas alınmıştır. Beyit Latîfî'de yalnızca "velehû", yani "bu da onundur" kaydıyla geçer; matlaın ardından gelen beyitler kayıptır. Latîfî'nin Refîkî'den seçtiği öteki örnekler gibi bu matla da tezkirecinin şiirini "vasat" bulmasına rağmen aktarmaya değer gördüğü parçalardandır. Latîfî'nin bu şair hakkındaki hükmü ve hayatının ayrıntıları için Refîkî Ali Çelebi (İbrîzâde) yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar