Özgün Metin

Vezin: Fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilün (vezin tespiti bizimdir)

Derdümi ey yâr dirdüm kimse yok benden yana
Gönlüme dirdüm velî gönlüm dahı senden yana
Bâg-ı dehr içinde ey serv-i hırâmânum benüm
Olmadı bir kerre meylün âh kim benden yana
Olmasun sensüz tek ü tenhâ bu cism-i nâ-tüvân
Kandasın ey cânumun cânı yetiş benden yana

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey sevgili, derdimi söyledim, ama benden yana olan, beni tutan kimse yok; gönlüme söyledim, fakat gönlüm de senden yana.

2. Ey benim salınarak yürüyen servim, şu dünya bahçesinde ah, bir kere olsun meylin benden yana olmadı.

3. Bu güçsüz beden sensiz yapayalnız kalmasın; neredesin ey canımın canı, benden yana yetiş.

Edebî ve Tarihî Yorum

Gazelin bütün ağırlığı "benden yana" redifinde toplanır. Bu söz hem yön, hem de taraf tutmak anlamı taşır ve üç beyitte üç ayrı biçimde işlenir. Matlada âşık derdini anlatacak bir taraftar arar; kimse ondan yana değildir, son çare olarak gönlüne başvurur, ama gönlü de sevgiliden yanadır. Redifin karşısına konan "senden yana" sözü, âşığın kendi gönlünün bile ona karşı saf tuttuğunu söyleyerek beytin nüktesini kurar. İkinci beyitte "meyl", servinin eğilmesi ile sevgilinin gönül vermesi arasında gidip gelir: salınan servi her yana eğilir, ama âşığın tarafına hiç eğilmez. Son beyitte redif çağrıya döner; "yetiş benden yana", yardıma gelinen tarafı gösterir.

Kınalızâde üç beyti "Velehû" diyerek art arda verir; gazelin tamamı ve mahlas beyti bilinmiyor. Hüsameddin matlaı "Hâlimi ey yâr dirdim" ve "Gönlüme dirsem eğer" diye yazar. Onun metninde iki mısra şart cümlesine dönüşür: "gönlüme söylesem bile, gönlüm de senden yana." Anlam pek değişmez, ama Kınalızâde'nin geçmiş zamanlı anlatımı âşığın önce herkese, sonra kendi gönlüne başvurup eli boş döndüğünü daha açık bir sırayla verir. Sade söyleyişi ve konuşma diline yakın kuruluşuyla gazel, Kınalızâde'nin Refîkî'nin şiiri için kullandığı "sâde vü güşâde", yani sade ve açık nitelemesine uyar. Kınalızâde'nin şair hakkındaki öteki sözleri Refîkî Ali Çelebi (İbrîzâde) sayfasındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar