Özgün Metin

Vezin: Fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilün (vezin tespiti bizimdir)

Âl idüp ol lâle-rûḫ güller ṭaḳınmış başına
Gör ne ḫoş-bû nesneler ḳatmış güzellik âşına

Günümüz Türkçesiyle

1. O lale yanaklı güzel hile edip (ya da al renge bürünüp) başına güller takınmış; bak, güzellik aşına ne hoş kokulu şeyler katmış.

Edebî ve Tarihî Yorum

Al ve Aş

Refîkî bu şakacı matlada sevgilinin süslenmesini, tencereye baharat katan bir aşçının işine benzetir. İlk kelime iki yöne çekilir: "âl" hem hile, aldatma, hem de kırmızı renk demektir. Lale yanaklı güzel başına gül takmakla yanağının kızıllığını çoğaltmış, bu arada bakanı kandıracak bir oyun da kurmuştur. Kafiye "başına" ile "âşına" arasındadır; ikinci mısradaki "güzellik aşı" sözü süslenmeyi bir yemeğin tadını artırmaya benzetir, "ḫoş-bû nesneler" de gülün kokusunu baharatın kokusuyla birleştirir. Lale, gül ve koku böylece tek bir sofranın malzemesine dönüşür.

Üç Metin

Latîfî beyti Refîkî'nin şiirinden verdiği ilk örnek olarak yazar ve şiirini "vasat" bulduğunu söyledikten hemen sonra aktarır. Kınalızâde aynı matlaı ikinci mısraı "konmış güzelün başına" biçiminde verir; bu okuyuşta kafiye kelimesi tekrar eder ve aş benzetmesi kaybolur. Hüsameddin'in metni ise Latîfî'ye yakındır, yalnız "ḫoş-bû" (güzel kokulu) yerine "hoş bu" yazar. Üç metin arasında anlamı en bütün olanı Latîfî'ninkidir. Beytin geçtiği gazelin tamamı, beş beyit hâlinde, nazire mecmualarında korunmuştur: Gazel 45. Tezkirecilerin seçtiği öteki örnekler, şairin hayatıyla birlikte Refîkî Ali Çelebi (İbrîzâde) yazısında bir aradadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar