Özgün Metin

Vezin: Mefʿûlü mefâʿîlü mefâʿîlü feʿûlün (vezin tespiti bizimdir)

Mihr ile meh öykünse yüzüñe ʿaceb olmaz
Hercâyî güzellerde bilürsin edeb olmaz

Günümüz Türkçesiyle

1. Güneş ile ay senin yüzüne özense şaşılmaz; bilirsin, her yere uğrayan (vefasız) güzellerde edep olmaz.

Edebî ve Tarihî Yorum

"Hercâyî", her yere giden, bir yerde durmayan demektir ve divan şiirinde vefasız, gönlü bir yerde eğlenmeyen güzelin sıfatıdır. Rûhî bu kelimeyi güneş ile aya verir. İkisi de her gün bütün gökyüzünü dolaşır, her kapıya ışık götürür; yani gerçek anlamda "hercâyî"dirler. Böyle güzellerden edep beklenmez, bu yüzden sevgilinin yüzüne öykünmeleri de şaşılacak bir şey değildir. Beyit bir suçlamayı hoşgörüye çevirir: güneş ile ayın küstahlığı, onların tabiatından gelir. Övgü de bu hoşgörünün içine gizlenmiştir, çünkü gökteki en parlak iki ışığın bile özendiği bir yüz, onlardan daha parlak olmalıdır.

Matlanın redifi "olmaz", kafiyesi "ʿaceb" ile "edeb"dir. Vezin, gazelde sık kullanılan ahreb hezecidir ve ikinci mısradaki "bilürsin" sözü konuşma dilinin samimi tonunu taşır. Aynı mazmun Rûhî'nin "Bilmeyüp dâyîresin" beytinde de vardır; orada ay haddini aştığı için lekeyle cezalandırılır, burada ise güneşle birlikte mazur görülür. Latîfî beyti yalnız "velehû" diye kaydeder; gazelin öteki beyitlerinden iz yoktur. Babası Zenbilli Ali Efendi ve ailesi hakkında Rûhî Fâzıl Çelebi (Zenbillizâde) yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar