Özgün Metin
Vezin: Fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün
Reşk-i rūyuñ ḳıpḳızıl dīvāne itmişdür güli
Kākülüñ evṣāfı gömgök mest itmiş sünbüli
Günümüz Türkçesiyle
1. Yüzünü kıskanmak gülü kıpkızıl bir deliye çevirmiş; kâkülünün övgüleri sümbülü gömgök bir sarhoş etmiş.
Edebî ve Tarihî Yorum
Matlaın bütün tadı Türkçenin pekiştirmeli renk sıfatlarındadır. "Kıpkızıl" gülün rengidir, ama "kıpkızıl deli" sözünde bir delinin büsbütün deliliğini de anlatır; "gömgök" sümbülün mavi-mor rengidir ve "gömgök sarhoş" sözüyle zil zurna bir sarhoşluğu da duyurur. Şair iki çiçeği iki ayrı hâle sokar: gül sevgilinin yüzünü kıskandığı için kıpkızıl kesilmiş ve aklını yitirmiş, sümbül ise kâkülün övgüsünü duyunca gömgök sarhoş olmuştur.
Divan şiirinde gül sevgilinin yanağının, sümbül ise kıvrımlı saçının benzetildiği çiçektir. Sâhib bu bilinen eşleri yerinde bırakır, ama benzetmenin yönünü değiştirir: çiçekler sevgiliye benzemez, sevgiliyi kıskanır ve onun karşısında kendilerini kaybeder. Farsça ve Arapça kelimelerle örülmüş bir dizeye Türkçenin halk ağzından gelen pekiştirmelerinin girmesi, beyte canlı ve şakacı bir ses verir. Beytin kaynağı olarak tezde yalnız T. 738 gösterilir.
Kaynakça
- Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 226, matla‘ 11 (İÜ Ktp. T. 738, vr. 3b). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014
Çevrimiçi kaynaklar
