Özgün Metin

Vezin: Mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün

Velī çār-ebrūvānuñ her biri bir semte Hind ili
Miṡāl-i iḫtilāf-ı çār-meẕheb baḥs-ı vāḥidde

Günümüz Türkçesiyle

1. Ama dört kaşlıların (bıyığı yeni terlemiş gençlerin) her biri, bir yöne giden bir Hint ülkesidir; tıpkı tek bir meselede dört mezhebin ayrılığı gibi.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bu matla, Sâhib'in 104. gazelinin beşinci beytindeki buluşu bir kez daha işler. Orada "çâr-ebrû" (dört kaşlı) delikanlının hayali âşığın bedenini, dört mezhep arasındaki kıl kadar fark gibi inceltmişti. Burada dört kaşın her biri ayrı bir yöne uzanır ve şair bu dağılışı, tek bir meselede (bahs-ı vâhid) dört Sünni mezhebin farklı hükümler vermesine benzetir. Bir fıkıh kavramı, bir yüzün çizgilerini anlatmak için kullanılmıştır.

"Hind ili" sözü, kaşların ve bıyığın karalığına işaret eder; divan şiirinde Hint, siyahlık ve esmerlikle anılır, sevgilinin beni de çoğu zaman bir "Hindu" diye adlandırılır. Her kaş kendi yönünde bir kara ülkedir. Mısraın başındaki "velî" (ama) bağlacı, beytin daha uzun bir şiirden ayrılmış olabileceğini düşündürür; matla tek başına, bir önceki sözü sürdüren bir cümle gibi başlar. Beytin tek kaynağı T. 738 olduğundan bu ihtimali başka bir nüshayla sınamak mümkün değildir.

Kaynakça

  • Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 227, matla‘ 14 (İÜ Ktp. T. 738, vr. 4a). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014

Çevrimiçi kaynaklar