Özgün Metin
Vezin: Fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün
Dil-i dīvāne didi āfet-i cāndur dil-ber
Didigi oldı muḥaḳḳaḳ deliden uslı ḫaber
Günümüz Türkçesiyle
1. Deli gönül, "Sevgili canın belasıdır" dedi; dediği gerçekten çıktı: deliden uslu haber.
Edebî ve Tarihî Yorum
Beytin son sözü bir atasözüdür. "Deliden uslu haber" ya da "doğru sözü deliden dinle" türünden sözler, aklı başında olmayan birinin bazen en doğru şeyi söyleyebileceğini anlatır. Divan şiirinde âşığın gönlü sık sık "dîvâne", yani deli diye anılır; Sâhib bu bilinen sıfatı atasözüyle buluşturur. Deli gönül sevgilinin canın belası olduğunu söylemiştir ve söz doğru çıkmıştır; demek ki deli de olsa gönlün haberi uslu bir haberdir.
Beytin mizahı, âşığın kendi gönlüne karşı takındığı tavırdadır. Şair bir yandan gönlünü deli sayar, bir yandan da onun sözünü doğrular. "Dil-i dîvâne" ile "dil-ber" arasındaki ses yakınlığı da beyte bir yankı katar: ikisi de "dil" ile başlar, biri yakınır, öteki yakınmanın sebebidir. Atasözlü beyit Ali Emîrî nüshasında da T. 1710/6'da da geçmez; T. 738'den okunur.
Kaynakça
- Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 226, matla‘ 12 (İÜ Ktp. T. 738, vr. 4a). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014
Çevrimiçi kaynaklar
