Özgün Metin
Vezin: Fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün
Meyl-i dil rūyına itdi ḫaṭ ‘iẕāra düşdi
Yolum aḳ şehre iken Ḳaraḥiṣāra düşdi
Günümüz Türkçesiyle
1. Gönül onun yüzüne meyletti, ama ayva tüyü yanağına düştü; yolum Akşehir'e (ak şehre) iken Karahisar'a düştü.
Edebî ve Tarihî Yorum
Bu matla, iki Anadolu şehrinin adıyla kurulmuş bir yol şakasıdır. Âşığın gönlü sevgilinin ak yüzüne doğru yola çıkmıştır; bu yüz "ak şehir", yani Akşehir'dir. Ama tam o sırada sevgilinin yanağında kara tüyler bitmiş, yol "Karahisar"a, kara kaleye düşmüştür. Akşehir ile Karahisar (bugünkü Afyonkarahisar), Anadolu'nun eski ana yolları üzerinde birbirine yakın iki şehirdir ve bir yolcunun birine giderken ötekinden geçmesi doğaldır. Şair bu coğrafi yakınlığı ak yanak ile kara tüyün yan yanalığına çevirir.
Sâhib'in divanında şehir adlarıyla kurulan renk oyunları başka yerlerde de görülür: 83. gazelde gönül Halep'ten Şam'a, yani aklıktan akşamın karanlığına göçer. Bu matla aynı buluşu Anadolu coğrafyasına taşır. "İzâr", yüzün sakal ve tüy biten yan tarafıdır; tüyün oraya "düşmesi" ile yolun Karahisar'a "düşmesi" aynı fiille anlatılır. Akşehir ile Karahisar arasındaki bu yolculuğu yalnız T. 738 kaydetmiştir.
Kaynakça
- Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 225, matla‘ 9 (İÜ Ktp. T. 738, vr. 3b). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014
Çevrimiçi kaynaklar
