Özgün Metin

Vezin: Mefā‘ilün fa‘ūlün mefā‘īlün fa‘ūlün (neşirde böyle verilmiş)

Ruḫ u ruḫsār u ebrū ḳadd-i ‘ar‘ar
Çerāġ u mescid ü miḥrāb u minber

Günümüz Türkçesiyle

1. Yanak, yüz, kaş ve ardıç gibi boy: kandil, mescit, mihrap ve minber.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bu matlaın hiç fiili yoktur; iki mısra yalnızca dörder isimden oluşur ve beyit tümüyle "leff ü neşr" sanatına dayanır. İlk mısrada sevgilinin dört güzelliği sayılır, ikinci mısrada her birinin karşılığı aynı sırayla verilir: yanak kandildir, çünkü parlar; yüz mescittir, çünkü bir secde yeridir; kaş mihraptır, çünkü kavislidir; ardıç gibi uzun boy ise minberdir, çünkü yükselir. Okur iki listeyi alt alta koyup eşleştirdiğinde benzetmeler kendiliğinden ortaya çıkar.

Benzetmelerin hepsi bir caminin parçalarından seçilmiştir; böylece sevgilinin yüzü ve boyu, içinde kandili yanan bir mescide döner. Divan şiirinde kaşı mihraba benzetmek yaygındır, ama bütün bir yüzü ve endamı tek bir cami tasvirine dönüştüren bu kesintisiz eşleştirme, beyti küçük bir hüner gösterisi yapar. Sâhib aynı sanatı 109. gazelin ikinci beytinde de kullanmıştı. Beyit, matlaları veren üç nüshanın yalnız birinde, T. 738'de yer alır.

Kaynakça

  • Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 230, matla‘ 22 (İÜ Ktp. T. 738, vr. 4b). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014

Çevrimiçi kaynaklar