Özgün Metin
Vezin: Mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün
Bir ṣubḥ-ı ḥüsn-i ġoncayı fetḥ eyleyince bād
Tārīḫ-i fetḥini didi bülbül-i güşāde-bād
Günümüz Türkçesiyle
1. Sabah yeli bir güzellik sabahında goncayı fethedince (açınca), bülbül onun fethinin tarihini "güşâde bâd" (açık olsun) diye söyledi.
Edebî ve Tarihî Yorum
Bir kale fethi ile bir goncanın açılışı tek bir kelimede birleşir. "Feth" Arapçada hem açmak hem de fethetmek demektir. Sabah yeli goncayı açınca bir kaleyi fethetmiş gibi olur; bülbül de bu fethin tarihini düşürür. Osmanlı şiirinde fetihlerin, bina açılışlarının ve önemli olayların yılı tarih manzumeleriyle kaydedilirdi ve bu manzumelerde sık kullanılan dualardan biri "güşâde bâd", yani "açık olsun, açık kalsın" sözüdür. Bülbülün tarihi de bu duadır: açılan gonca hep açık kalsın.
Divanında on üç tarih manzumesi bulunan Sâhib, bu türün dilini burada bir bahar sahnesine taşır. Tez, "güşâde bâd" sözünün harflerinin ebcet hesabıyla belli bir yılı verip vermediğini belirtmez; beyit bir tarih şakası olarak okunabilir. Matla Ali Emîrî ve T. 1710/6 nüshalarında yer alır ve tezdeki matlaların sonuncusudur.
Kaynakça
- Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 230, matla‘ 24 (Millet Ktp. Ali Emîrî Manzum 243, vr. 37b; İÜ Ktp. T. 1710/6, vr. 18b). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014
Çevrimiçi kaynaklar
