Özgün Metin
Vezin: Mef‘ūlü fā‘ilātü mefā‘īlü fā‘ilün
Naḫl-i vücūdı tīşe-i ġam erre gider
Neccār-ı rūzgāruñ elinde keser biçer
Günümüz Türkçesiyle
1. Varlık ağacını gam baltası ve bıçkı (erre) kesip gider; zaman marangozunun elinde keser biçer.
Edebî ve Tarihî Yorum
Beyitte bir marangoz atölyesi bütün aletleriyle kurulur: "tîşe" balta ya da keserdir, "erre" bıçkı, yani testere, "neccâr" marangoz, "keser" ise hem yontma aleti hem de "kesmek" fiilidir. İnsanın varlığı bir ağaçtır; gam bu ağaca balta ve bıçkıyla girer, zaman da bir marangoz gibi onu keser, biçer. Son mısraın "keser biçer" sözü, bir aletin adını ve bir işin adını tek bir kelimede birleştirir; aynı ses hem keser denen aleti hem de onun yaptığı işi duyurur.
Beyit, "rûzgâr" kelimesinin zaman anlamıyla da çalışır. Sâhib'in 90. gazelinde zamanın rüzgârı soylu ocakları yakıp savuruyordu; burada zaman, insan ömrünü odun gibi biçen bir zanaatkârdır. Divan şiirinde insan bedeninin bir ağaca, ömrün de onun kesilişine benzetilmesi yaygındır; bu matlaı ayırt eden, marangozluk dilinin ayrıntıyla kullanılmasıdır. Marangoz beytini öteki iki nüsha almamıştır; metin T. 738'e dayanır.
Kaynakça
- Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 224, matla‘ 4 (İÜ Ktp. T. 738, vr. 3b). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014
Çevrimiçi kaynaklar
