Özgün Metin
Vezin: Mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün
Tirāş itdikce ḫaṭṭın ḥüsni arttırırdı dil-dāruñ
Bahārından ḫazānı ḫoş gelür baña bu gülzāruñ
Günümüz Türkçesiyle
1. Sevgili ayva tüyünü tıraş ettikçe güzelliği artardı; bu gül bahçesinin güzü bana baharından daha hoş gelir.
Edebî ve Tarihî Yorum
Divan şiirinin ayva tüyü mazmunu bu kez mevsimlerin diliyle anlatılır. Tüy, yanağın üstünde yeşeren bir çimen gibi düşünülür; bu yüzden tüyün bitişi bir bahara benzer. Tüy tıraş edilince yanak yeniden açılır ve bu, ağaçların yapraklarını döktüğü güz mevsimine karşılık gelir. Şair sevgilinin yüzünü bir gül bahçesine benzetir ve bu bahçenin güzünü baharından üstün tutar, çünkü sevgili tıraş oldukça güzelliği artmaktadır. Bahar ile güzün yer değiştirdiği bu karşılaştırma, divan şiirinde güzün hüzünle anılan alışılmış yerini tersine çevirir.
Sâhib'in divanında ayva tüyünün tıraş edilmesi birkaç kez karşımıza çıkar: 75. gazelde sevgili âşıkların ricasıyla tüyünü tıraş eder, 114. gazelde tıraş edilen tüy gecenin bitip seherin gelmesine benzetilir. Bu matla da aynı sahneyi kısa bir mevsim benzetmesiyle verir. Beyit üç nüshada bulunur; nüsha farkı yalnızca "itdikce" kelimesindedir.
Kaynakça
- Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 224, matla‘ 5 (Millet Ktp. Ali Emîrî Manzum 243, vr. 37b; İÜ Ktp. T. 1710/6, vr. 18b; İÜ Ktp. T. 738, vr. 3b). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014
Çevrimiçi kaynaklar
