Özgün Metin
Olur bī-ṣafā geşt-i gülşeninde
Zenān ile olmaḳ teferrüc-i zenān
Şitāb itme tedrīcle nā’il ol
Viṣāl-i bütāna tedebbür-künān
Yüzin döndürür yan virür ḫūblar
Olursa arada serinlik ‘ayān
Günümüz Türkçesiyle
1. Gül bahçesinin gezintisinde kadınlarla birlikte olmak, kadınların gezintisi (gibi) safasız olur. Beytin anlamı kesin değildir; "zenân" kelimesinin tekrarı üzerine kurulan söz oyunu tam çözülemiyor.
2. Acele etme; düşünüp taşınarak, yavaş yavaş güzellerin vuslatına eriş.
3. Arada bir soğukluk belirirse güzeller yüzünü çevirir, yan çizer.
Edebî ve Tarihî Yorum
Tez bu parçayı rubailerin arasında, üçüncü sırada verir; ancak parça dört değil altı mısradır ve rubainin dört mısralık biçimine uymaz. Mısralar ikişer ikişer birbirine bağlanır ve ikinci, dördüncü, altıncı mısralar "-ân" sesiyle kafiyelenir (zenân, künân, ayân). Bu yapı kıt‘a biçimine daha yakındır; neşirdeki yerinin ve başlığının bir düzenleme tercihi olduğu anlaşılıyor.
Parçanın konusu bir öğüttür ve sabırla ilgilidir. Güzellerin vuslatına aceleyle değil, "tedrîc" ile, yani adım adım ve düşünerek erişilir. Son beyit bunun gerekçesini verir: arada bir soğukluk doğarsa güzel yüzünü çevirir, yan çizer. "Serinlik" kelimesi burada iki kişi arasındaki soğukluğu anlatır; günümüz Türkçesinde de "aralarında bir serinlik var" denir.
İlk beytin anlamı ise karanlık kalır. "Zenân" kelimesi mısrada iki kez geçer ve iki ayrı anlam taşıyor olabilir: Farsçada "zenân" kadınlar demektir, ama kelime "vuranlar" anlamına da gelebilir. Gül bahçesi gezintisinde kadınlarla bulunmanın neden safasız sayıldığı da metinden çıkmaz. Öteki iki rubai gibi bu parça da T. 738'in aynı yaprağından gelir; tez onun için de başka bir nüsha anmaz.
Kaynakça
- Meral Topal, Pîrî-zâde Mehmed Sâhib Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanı'nın Tenkitli Metni, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2004, s. 222, rubâî 3 (İÜ Ktp. T. 738, vr. 23a). https://openaccess.firat.edu.tr/handle/11508/16014
Çevrimiçi kaynaklar
