Özgün Metin

Kınalızâde'nin tezkiresindeki metin:

Yine sâkî mey-i gül-gûna yasak var gibi
Bâdenün katresi yok la‘l-i leb-i yâr gibi

Hüsameddin'in Zeyl-i Şakâyık'a dayanarak verdiği metin:

Yine sâkî mey-i gûlgûne yasak var gibi
Bâdenin katresi yok la'l-i leb-i yâr gibi

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey saki, yine gül renkli şaraba yasak var gibi; sevgilinin yakut dudağı gibi, şaraptan da bir damla yok.

Edebî ve Tarihî Yorum

Meyhanede şarap bulamayan bir rindin sakiye sitemi gibi başlayan beyit, ikinci mısrada sevgiliye döner. "La‘l-i leb" (yakut dudak) divan şiirinde hem renk hem tat bakımından şaraba benzetilir; âşık ondan da bir damla alamaz. İkinci mısraın iki ayrı anlamı vardır: şarapta sevgilinin dudağı gibisi yoktur, yani hiçbir şarap o dudağın yerini tutmaz; ya da tıpkı sevgilinin dudağından âşığa bir şey düşmediği gibi şaraptan da bir damla kalmamıştır. İkinci okuma, mısradaki "yok" kelimesini hem kıtlık hem de esirgeme anlamında kullanır ve beytin iki yoksunluğu, şarabın ve vuslatın yokluğunu yan yana koymasını sağlar.

"Yine ... yasak var gibi" sözü, Osmanlı şehirlerinde zaman zaman ilan edilen şarap yasaklarını hatırlatır. Beytin belli bir yasağa işaret edip etmediğini gösteren bir kayıt yoktur; "gibi" kelimesi de durumu bir benzetme düzeyinde tutar. Redif "var gibi / yâr gibi" seslerinde kurulur; iki mısraın da bu sesle bitmesi, beyti bir gazelin açılışına yerleştirir.

Bu matla Şeyhî'nin iki kaynakta birden görülen tek beytidir. Kınalızâde onu "Velehû" notuyla verir; Hüsameddin ise Atâyî'nin Zeyl-i Şakâyık'ına dayanarak "Beyit" başlığıyla aktarır. İki metin arasındaki farklar ses ve imla düzeyindedir: "gül-gûna / gûlgûne", "bâdenün / bâdenin". Hüsameddin'in kaynağı olan Atâyî zeylini doğrudan göremedik. İki kaynağın şair hakkında söyledikleri Şeyhî (Tayyibzâde) yazısında yan yana konmuştur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar