Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Nâle ḳıl ey dil bugün ehl-i ṣafânıň zevki var
Ḥandeler eyler gülistânı sivânıň zevki var

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gönül, bugün inle; safa ehlinin (bugün) zevki var. Başkalarının (gül bahçesi) zevki var; gül bahçesini (onlar) güldürür.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte "dîvân" ya da "dîvânî" diye kaydedilmiştir. Âşık edebiyatında bu ad, aruzla ve gazel gibi beyitlerle söylenen, sazla okunan şiirlere verilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "zevki var", kafiye "safânıň / sivânıň" kelimelerindeki "-ânıň" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, âşığın yalnızlığını başkalarının sevinciyle karşılaştırır. "Ehl-i safâ", safa ve eğlence ehli, bugün zevk içindedir; âşığa düşen ise inlemektir. İkinci mısradaki "sivâ", "başkası, öteki" demektir; gül bahçesini güldüren, orada eğlenen başkalarıdır. "Hande", gülüş, açan gülün de adıdır; gül bahçesinin gülmesi hem çiçeklerin açmasını, hem de oradaki eğlenceyi anlatır. Beytin hüznü bu karşıtlıktan doğar: dünya bayram ederken âşık dışarıda kalmıştır. İkinci mısranın söz dizimi kapalıdır ve aktarımımız bir yorumdur.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Eyüp Akman'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki Tokatlı Nûrî maddesi, İbrahim Seçkin Aydın'ın tezine dayanarak "zevki var" redifli bir şiirin kaynaklarda hem Erzurumlu Emrah hem de Tokatlı Nûrî adına kayıtlı olduğunu bildirir; Nûrî'nin ustası Emrah'ın şiirlerine yazdığı nazireler iki şairin şiirlerini birbirine karıştırmıştır. Cönk bu şiiri Nûrî adına kaydeder; cönkteki metnin Aydın'ın andığı şiirle aynı olup olmadığı tam metin görülmeden kesinleşemez. Şiir cönkün 29. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar