Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Ey ḥekîm-i vaḳt olan gel yanıma Allah içün
Bir ‘ilaç it derd-i bî-pâyânıma Allah içün

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey zamanın hekimi olan, Allah için yanıma gel; Allah için sonu gelmez derdime bir ilaç et.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "Allah içün", kafiye "yanıma / bî-pâyânıma" kelimelerindeki "-ânıma / -anıma" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Makale bu şiir için Ahmet Talat'ın (Onay) 1933 tarihli kitabının 119. sayfasını gösterir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, aşkı bir hastalık, sevgiliyi de hekim olarak gören eski mazmuna dayanır. "Hekîm-i vakt", zamanın hekimi, sevgilinin âşığın derdine tek çare olduğunu söyler. Âşığın derdi "bî-pâyân", sonsuzdur; bu yüzden ancak sevgilinin gelmesiyle iyileşebilir. Redifteki "Allah içün" yakarışı halk diline yakındır ve isteği acil, içten bir yalvarışa dönüştürür. "Hekîm" kelimesi aynı zamanda bilge, hikmet sahibi anlamına da gelir; bu yüzden beyit tasavvufî bir okumaya da açıktır ve hitap edilen kişi bir mürşit olarak da düşünülebilir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Hakverdioğlu bu şiir için Ahmet Talat'ın (Onay) Tokatlı Nûrî kitabının 119. sayfasını gösterir; şiirin tam metni oradadır. Makalenin kaynakçasında bu kitabın yılı 1993 diye geçer, metin içinde ise 1933 yazılıdır; Akman'ın maddesi de kitabı 1933 tarihli verir. Şiir cönkün 27. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar