Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

Gel meclise ṣofî hele bir diňle bu sazı
Fehm et ki bu sazıň nedir Allah niyâzı

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey sofu, gel meclise de şu sazı bir dinle; anla ki bu sazın (söylediği) nedir: Allah'a yakarıştır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir kalenderîdir. Kalenderî, âşıkların aruzla söylediği türlerden biridir ve genellikle "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbıyla yazılır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Kafiye "sazı / niyâzı" kelimelerindeki "-âzı" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, saz ile sofu arasındaki eski tartışmaya girer. "Sofu" burada şekle bağlı, müziği ve eğlence meclisini hoş görmeyen zahit tipidir; divan ve halk şiirinde rind ile sofu sık sık karşı karşıya getirilir. Şair sofuyu meclise çağırır ve sazın sesinin aslında bir "Allah niyâzı", Tanrı'ya yakarış olduğunu anlamasını ister. Bu, âşıkların sazı kutsal bir çalgı sayan ve sazla söylenen sözü bir zikir gibi gören anlayışını yansıtır. Bektaşî geleneğinde sazın "telli Kur'an" diye anılması da bu anlayışla ilgilidir; ancak bu beyitte o ifade geçmez.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 25. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar