Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Başıň içün olsun seḥer yelleri
Bir ḫaber ver dâr-ı yâre gidersen
Baḳ beni aňar mı şirin dilleri
O kâkül-i müşki-bâre gidersen

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey seher yelleri, başın için (sana yemin olsun), eğer sevgilinin yurduna gidersen bir haber ver. O misk kokulu kâküllere gidersen bak, tatlı dili beni anıyor mu.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "yelleri / dilleri" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "dâr-ı yâre / müşki-bâre" ile kafiyelenir; "gidersen" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, seher yelini haberci yapan eski bir halk şiiri geleneğini sürdürür. "Başın için", yani "senin canın için" diye başlayan yemin, rüzgârı bir dost gibi karşısına alır. Âşık iki şey ister: sevgilinin "dâr"ına, yurduna giden yel ondan haber getirsin ve sevgilinin tatlı dili kendisini anıyor mu, baksın. "Kâkül-i müşkbâr", misk saçan kâkül, sevgilinin kokusunu rüzgârla ilişkilendirir; rüzgâr kâküllere dokunur ve kokuyu taşır. Bu yüzden rüzgârın sevgiliye gitmesi hem haber, hem koku getirmesi demektir. "Şirin dil" ifadesi, Şirin ile Ferhat hikâyesindeki Şirin'in adını da çağrıştırır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 4. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar