Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Ey ḫublarıň şâhı serv-i bülendim
Nedir bu sendeki divâne gözler
Ey lebleri şirin nâzik efendim
Eyledi bendesin şâhâne gözler

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey güzellerin padişahı, uzun boylu servim; nedir bu sendeki çılgın gözler? Ey dudakları tatlı, nazik efendim; o padişahça gözler kulunu (bu hâle) getirdi.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "bülendim / efendim" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "divâne / şâhâne" ile kafiyelenir; "gözler" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, sevgiliye üst üste hitaplarla açılır: "hûbların şâhı" (güzellerin padişahı), "serv-i bülend" (yüksek servi), "lebleri şîrîn nâzik efendi". Servi, divan şiirinde sevgilinin uzun ve düzgün boyunun benzetilenidir. Dörtlüğün asıl konusu gözlerdir ve redif "gözler" iki farklı sıfatla tekrar eder: ilk ayakta "divâne gözler", deli eden ya da deli görünen gözler; ikinci ayakta "şâhâne gözler", padişahça gözler. İki sıfat sevgilinin bakışının iki yüzünü verir: insanı aklından eden çılgınlık ve buyruk veren bir hükümranlık. Âşık kendini "bende", kul olarak anar ve bu gözlerin kendisini ele geçirdiğini söyler.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 31. sayfasında, makalenin 548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar