Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Nerde ḳaldı seniň ahd ü emânıň
Cân verince cevr oduyla yaḳan yâr
Yine îmâ eder ḳaşıň kemânıň
Kirpikleriň can evime çaḳan yâr

Günümüz Türkçesiyle

1. Nerede kaldı ahdin, verdiğin söz ve güvence? Ey can verirken (bile) zulüm ateşiyle yakan sevgili. Yine kaşının yayı işaret ediyor; ey kirpiklerini can evime saplayan sevgili.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "emânıň / kemânıň" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "yakan / çakan" ile kafiyelenir; "yâr" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük sitemle başlar: sevgili "ahd ü emân" vermiş, söz ve güvence sunmuş, ama sözünde durmamıştır. Sevgili bir yandan can verir, bir yandan "cevr odu", zulüm ateşiyle yakar; bu çelişki âşık şiirinde sevgilinin iki yüzlü gücünü anlatır. İkinci yarıda divan şiirinin bilinen silah mazmunu gelir: kaş yaya, kirpikler oka benzetilir. Yay "îmâ eder", yani işaret verir, ve oklar "can evine", âşığın kalbine saplanır. "Can evi" halk dilinde insanın en hassas yeri, kalbi için kullanılır. Hece ölçüsüyle söylenen bir koşmada bu kadar yoğun divan mazmunu kullanılması, Nûrî'nin aruz geleneğine yakınlığını da gösterir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 4. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar