Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Bülbül olub düşdüm ḳazâ-yı aşḳa
Bir nev-nihal gül fidânıň ucundan
Ṣaldım ser ü cânı belâ-yı aşḳa
Melek-meşreb bir civânıň ucundan

Günümüz Türkçesiyle

1. Taze bir gül fidanının yüzünden bülbül olup aşk kazasına düştüm. Melek huylu bir gencin yüzünden başımı da canımı da aşk belasına saldım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "kazâ-yı aşka / belâ-yı aşka" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "fidânıň / civânıň" ile kafiyelenir; "ucundan" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlükte "kazâ-yı aşk" ile "belâ-yı aşk" terkipleri birbirini karşılar: aşk hem bir kaza, yani başa gelen yazgı, hem de bir beladır. Âşık önce bülbül olur ve bir "nev-nihâl", yeni dikilmiş taze gül fidanı yüzünden bu kazaya düşer; sonra başını ve canını aşkın belasına "salar", yani gözünü kırpmadan ortaya koyar. Redifteki "ucundan" kelimesi "yüzünden, sebebiyle" anlamındadır ve fidanın ucu imgesiyle de oynar. Sevgilinin "melek-meşreb bir civân", melek huylu bir genç diye anılması, halk ve divan şiirinde güzelin çoğu zaman genç bir delikanlı olarak tasvir edildiği geleneği yansıtır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 10. sayfasında, makalenin 547-548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar