Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Felek ṣayısuz odlara yandım
Pervâneniň olsun nâr şimden gerü
Ben âb-ı viṣâle ḳandım boyandım
Baňa bu dert yeter kâr şimden gerü

Günümüz Türkçesiyle

1. Felek, sayısız ateşlere yandım; bundan sonra ateş pervanenin olsun. Ben vuslat suyuna kandım, (ona) boyandım; bundan sonra bana bu dert yeter, bu kazanç yeter.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "yandım / boyandım" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "nâr / kâr" ile kafiyelenir; "şimden gerü" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, ateş ile suyun karşıtlığı üzerine kurulur. Âşık sayısız ateşte yanmıştır ve artık ateşi "pervane"ye, mum ışığına kendini atıp yanan kelebeğe bırakır. Pervane, divan şiirinde sevgiliye kendini feda eden âşığın simgesidir; burada âşık o rolü pervaneye devrettiğini söyler. İkinci yarıda "âb-ı visâl", vuslat suyu gelir: âşık kavuşmanın suyuna kanmış, ona boyanmıştır. Son dize bu tecrübeyi bir kazanç sayar: çekilen dert artık yeterli bir "kâr"dır. Redifteki "şimden gerü" (şimdiden geri, bundan sonra) eski bir zaman ifadesidir. İlk dize ölçü bakımından bir hece eksik görünmektedir; bu, makaledeki okumadan ya da cönkteki yazımdan kaynaklanabilir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Eyüp Akman'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki Tokatlı Nûrî maddesi, İbrahim Seçkin Aydın'ın tezine dayanarak "şimden gerü" redifli bir şiirin kaynaklarda hem Erzurumlu Emrah hem de Tokatlı Nûrî adına kayıtlı olduğunu bildirir; Nûrî'nin ustası Emrah'ın şiirlerine yazdığı nazireler iki şairin şiirlerini birbirine karıştırmıştır. Cönk bu şiiri Nûrî adına kaydeder; cönkteki metnin Aydın'ın andığı şiirle aynı olup olmadığı tam metin görülmeden kesinleşemez. Şiir cönkün 5. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar